همگان بر اين عقيده اند كه دوران حكومت نفت و محصولات نفتي به پايان رسيده است اما اين مسئله به معني تمام شدن كل ذخاير نفتي دنيا نيست. يعني همانطور كه پايان عصر سنگي به معني اتمام سنگهاي كره زمين نبوده است پايان عصر نفتي هم پيش از اتمام ذخاير نفتي دنيا فرا رسيده است.
شيخ زكي يماني كه طي دو دهه اخير وزير نفت كشور عربستان سعودي بوده است اين پيش بيني را با توجه به چرخه انرژي در جهان انجام داده و مي افزايد: عليرغم اينكه جهان به حضور نفت خاورميانه در اقتصادش عادت كرده است اما به زودي دوران اين هم به اتمام مي رسد و ما شاهد تغييرات اساسي در نظام سياسي و اقتصادي جوامع مختلف خواهيم بود. او عقيده دارد از زمان ورود نفت به چرخه اقتصاد كشورهاي جهان تا به حال بسياري از مسايل زيربنايي اقتصاد دنيا تغيير كرده است. امروزه شاخص ها با شاخص هاي قديم فرق دارند و ديگر نفت را نمي توان عامل رشد يا ثروت يك كشور عنوان كرد. در حال حاضر پيشرفتهايي كه در فن آوري ها صورت گرفته راه تازه اي را پيش پاي اقتصادهاي دنيا قرار داده و مسير پيشرفت آنها را دگرگون كرده است.
حضور اين فن آوري هاي مدرن در كشورهاي پيشرفته صنعتي در واقع منبع تازه اي از انرژي را در اختيار آنها قرار داده و از سطح تقاضاي اين كشورها براي نفت و محصولات نفتي كاسته است. در حال حاضر هيچ كشوري از نداشتن نفت ناراحت نيست چون بسياري از منابع انرژي وجود دارند كه جاي نفت را در اقتصاد مي گيرند و كشورها با استناد و استفاده از آنها مي توانند رشدي همه جانبه را تجربه كنند.
در دنياي ما توليد سوختهاي هيدروژني و ديگر راه هاي حفظ و توزيع انرژي رويايي دست نيافتني نيست، بلكه واقعيتي ملموس است كه هركس مي تواند حضور آن را در جاي جاي زندگي اش حس كند.
بدون ترديد دستيابي به اين وسايل مدرن و امكانات جديد كار چندان دشواري نيست اما وضع سياستهايي كه عملكرد اين دستگاه ها را از نظر اقتصادي مقرون به صرفه كند بسيار مشكل است.
اين مسئله معادل انتقال فرهنگ استفاده از يك فن آوري جديد به همراه آن فن آوري است. يعني اگر فرهنگ استفاده از آن به همراه دستگاه به كشور موردنظر انتقال پيدا نكند مسئولان سياستهايي مناسب شرايط وضع نخواهند كرد و افرادي كه بايد با آن دستگاه ها كار كنند نخواهند توانست كارشان را به نحو احسن انجام دهند. پس همه بايد دست به كار شوند و به تدريج دنيا را به سمت استفاده كمتر از نفت و محصولات نفتي و جايگزين كردن ديگر فن آوري هاي روز دنيا سوق دهند. اما متأسفانه برخي از كشورهاي دنيا از جمله آمريكا، ثروتمندترين دولت جهان امروزي و بزرگترين مصرف كننده نفت در دنيا در مقابل اين پيش بيني مقاومت مي كنند و حاضر نيستند با اين بحران مقابله كنند. اين كار آمريكا به روند محقق شدن پيش بيني سرعت بيشتري مي بخشد.
دزدي ۷ هزار ميليارد دلاري
برخي عنوان مي كنند اگر مقابله با روند كنوني كاري هزينه بر است چرا بايد اين سياست را در پيش بگيريم؟ اصلاً اجراي اين سياست براي مقابله با تحقق يك پيش بيني در آينده كاري ضروري است؟
بدون ترديد اين كار بايد صورت گيرد. اگر بخواهيم قضيه را از ديدگاه هزينه اي كه به اقتصادهاي دنيا تحميل مي كند بررسي كنيم متوجه مي شويم كه روند كنوني اقتصاد دنيا هم كاري هزينه بر است. از طرفي هم وضعيت كنوني دنيا يعني اعتماد به كشورهاي صادركننده نفت در جهان يا اوپك خطر سياسي بزرگي است و مشكلات زيادي را براي ديگر كشورها ايجاد مي كند. در حال حاضر صادرات نفت به صورت يك تجارت انحصاري درآمده است و اگر روزي ذخيره نفتي جهان پايان پذيرد، چرخه حركت اقتصادهاي برتر و مدرن دنيا به يكباره از حركت باز خواهد ايستاد. به همين دليل برخي از اقتصادهاي برتر دنيا از دو سال پيش تاكنون بهره برداري از چاه هاي نفتي خود را متوقف كردند و ميزان نفت و محصولات نفتي مورد نياز كشورشان را با وارد كردن از كشورهاي ديگر تأمين مي كنند. آنها مقتدرانه به حفظ ذخايرشان مي پردازند تا زماني كه تمام ذخاير دنيا پايان يافت، بتوانند چرخهاي اقتصادي خود را با سرعت بيشتري به چرخش وادارند. پس از آن براي بهره برداري از يك حوزه نفتي جديد در روسيه سرمايه گذاري شد و عربستان سعودي به دليل ذخيره انبوهي كه دارد صدرنشين بازارهاي نفتي دنيا شد. پيش بيني مي شود اين كشور تا دو دهه آينده بازارهاي دنيا را در دست داشته باشد. از آنجا كه اين كشور به همراه چهار كشور همسايه خود بيش از دوسوم ذخاير نفتي دنيا را دارند اتمام نفت و پايان عصر نفتي تهديد بسيار بزرگي براي آنها محسوب مي شود. تهديدي كه به يكباره اقتصاد اين كشور را فلج خواهد كرد. اما روند كنوني از جهتي ديگر هم هزينه هايي را به اقتصادهاي دنيا تحميل مي كند. برطبق برآورد دولت آمريكا، اوپك طي سه دهه اخير هزار ميليارد دلار از ثروت و سرمايه كشور آمريكا كه بزرگترين مصرف كننده نفت در جهان است را به كشورهاي توليدكننده نفت انتقال داده است. دولت آمريكا عقيده دارد اين انتقال از طريق بالانگهداشتن قيمت نفت در بازارهاي جهاني صورت گرفته است.
و آخرين مطلب اينكه نفت و محصولات وابسته به آن آسيبهاي زيادي را به محيط و سلامت انسانها وارد مي كند و درمان بيماري ها نيز هزينه بسياري مي خواهد كه به اقتصاد كشور آسيب مي رساند. عليرغم اينكه كارخانجات و نيروگاه ها تعدادشان بسيار اندك است و كنترل عملكرد آنها بسيار آسان است اما تعداد اتومبيل هايي كه در جهان در حال حركتند و از سوختهاي نفتي و بنزيني استفاده مي كنند بسيار زياد است و كنترل آنها امكان پذير نيست. در حالي كه وسايل حمل و نقل اصلي ترين عامل ايجاد گازهاي گلخانه اي و پراكندن آن ها در فضا هستند.
پژوهشگران ضمن بررسي اين مشكلات تنها راه حل ممكن را كاهش وابستگي انسان ها به نفت و فراورده هاي آن عنوان مي كنند. شايد روزي اين مسئله يك رؤيا بود اما با ساخت سلولهاي سوخت هيدروژني و جايگزين كردن آنها به جاي سوختهاي امروزي مي توان از آلودگي هوا و وابستگي اقتصادهاي دنيا به آن كاست.
هيدروژن ماده اي است كه منابع بسياري دارد و به راحتي مي توان آن را توليد كرد. سوختهاي فسيلي از قبيل زغال سنگ و گاز طبيعي و نيز منابع هسته اي مي توانند عامل ايجاد هيدروژن باشند. در دسترس بودن اين ماده و پاك بودن سوختي كه با استفاده از آن توليد مي شود تمام سازندگان اتومبيل را برآن داشته تا براي ساخت اتومبيل هايي كه با اين سوختها كار مي كنند اقدام كنند. تا به حال تحقيقات بسياري در اين زمينه صورت گرفته است و موفقيتهايي هرچند اندك نيز به دست آمده اما تا رسيدن به هدف نهايي راهي دراز وجود دارد.
از طرفي چندي است دانشمندان اقدام به استفاده از اتانول به جاي سوخت در اتومبيل ها كرده اند. تركيب اتانول با نفت در باك سوخت اتومبيل ها به كاهش آلودگي هوا كمك مي كند اما مشكل عمده اين سوخت قيمت بالاي آن است. در حال حاضر اتانول با قيمتي بسيار بالا فروخته مي شود و در صورتي كه كشورهاي مختلف تصميم به اجراي اين طرح داشته باشند بايد يارانه زيادي به اتانول تعلق گيرد تا مردم هم بتوانند از آن استفاده كنند.
