هدف سياست، دگرگون كردن امور در جهت مثبت است و اكنون در خاورميانه شاهد دگرگونى هاى مثبتى هستيم همانطورى كه در اسرائيل ، فلسطين ، لبنان، عراق، مصر و چند كشور حاشيه خليج فارس شاهد چنين دگرگونى هايى هستيم. اگرچه اكنون نمى توان با اطمينان از «بازگشت ناپذير بودن» شرايط صحبت كرد اما دست كم مى توان گفت كه افق هاى روشنى از هم اكنون نمايان شده است. اتحاديه اروپا به كشورهاى خاورميانه، دوستانه خوشامد مى گويد و همبستگى خود را با حكومت هاى دموكراتى كه اصلاحات دموكراتيك را وجهه همت خود ساخته اند، اعلام مى كند.ترديدى نيست كه پروسه دموكراتيزه شدن خاورميانه، صرفنظر از اين مسئله كه چه مناطقى قدم در راه دموكراسى گذاشته اند، بلند مدت و نيازمند شرايط و عوامل مختلفى است و هر يك از عوامل بومى، اقليمى و جهانى بر اساس اولويت شان، نقشى برعهده دارند. براى موفقيت دموكراسى و اصلاحات در اين كشورها بايد آن را بر اساس شرايط بومى هر سرزمين منطبق كرد و ضرورى است كه هر جامعه خود شيوه متناسب با فرهنگ و عادات خويش را پيدا كرده و مطابق با آن حركت كند. البته «كشورهاى خارجى» نيز مى توانند _ بلكه بايد- در اين مسير نقش مثبت خود را با ايجاد چارچوبى مشخص براى دگرگونى سياسى، ايفا كنند. به عبارت ديگر براى چرخش چرخ «دگرگونى»، حمايت و هدايت قدرت هاى «آن سوى مرزها» از نيروهاى اصلاح طلب ضرورى است.ايفاى نقش پررنگ و موثر برازنده ما اروپايى ها است زيرا در نهايت ما اروپايى ها هستيم كه پايبندى به ارزش هاى دموكراتيك و حقوق بشر در خون مان است. اين ارزش ها از زمان تاسيس اتحاديه اروپا محور اصلى فعاليت ها بوده است همانگونه كه تمايل شديد به پيوستن به اين اجتماع دموكراتيك عامل اساسى در دگرگونى مثبت و ثبات اروپا بوده است. كشورهاى عضو اين اتحاديه نقش موثرى در تقويت دموكراسى در اروپاى شرقى و مركزى داشته اند. البته ذكر اين نكته ضرورى است كه همه تحولات و انقلاب هاى اروپا مسالمت آميز نبوده و به جز اندكى ، نتوانسته اند دموكراسى را در بافت خويش نهادينه كنند. البته تحقق نتايج مثبت در اروپاى مركزى، نيازمند وجود گروه هاى قدرتمند و با نفوذ دموكرات در اروپا است و در چنين شرايطى - ما در اتحاديه اروپا- براى ايجاد دگرگونى هاى مثبت ، ثبات و همگرايى مصمم به استفاده از تمام نيرو و توان خود هستيم تا از اين طريق گستره وسيعى از آزادى ، دموكراسى و ثبات ،سرتاسر اتحاديه را فرا گيرد. اكنون زمان نقش آفرينى بلغارستان، رومانى و سپس تركيه و كشورهاى حوزه بالكان است و ويژگى اين شيوه از حركت به سوى دموكراسى در اسلوب منحصر به فرد و اروپايى آن است. جالب آن است در عرصه هايى كه دولت هاى قدرتمند اتحاديه حضور مستقيم نداشته اند نيز  اتحاديه، ابهت و جاذبه هاى خود را به نمايش گذاشته است. براى نمونه در گرجستان سال ۲۰۰۳و اوكراين سال گذشته.خيزش دموكراتيك در اين كشورها از آن رو شروع شد كه فعالين محلى دموكراسى با تكيه بر حمايت قوى اتحاديه اروپا و اعضاى  آن، بر اساس معيار هاى كاملاً اروپايى به دگرگونى هاى كشورشان سمت و سو دادند. اين مسئله ساير كشورها را به تأسى از شيوه گرجستان و اوكراين وا داشت. سياست ما در تعامل با كشورهاى همجوار با اتحاديه اروپا نيز مبتنى بر تحكيم روابط با آن كشورهايى است كه به سرعت به سوى اصلاحات گام بر مى دارند. اين سياست در مورد همه همسايگان شرقى و جنوبى اتحاديه برقرار است. ما با گذشت۱۰ سال ، موفق شده ايم كه بر اساس موافقتنامه بارسلونا جوامع و بازارهاى باز را در اروپاى مركزى ايجاد كنيم و با كمك گرفتن از روح مشاركت، امنيت و تحولات مثبت را در مرزهاى اتحاديه اروپا گسترش دهيم. اين موفقيت ها حاصل دستيابى به اين تجربه ارزشمند است كه : تغييرات دموكراتيك موفق نمى شوند مگر آن كه مردم احساس امنيت و رفاه كنند و در نتيجه خاطره خوشى از اين تحولات دموكراتيك در ذهنشان باقى بماند. حركت به سوى دموكراسى _ به ويژه در رژيم هاى مستبد و در ميان فشارهاى روزافزون در مناطق استبداد زده- هدفى است كه دستيابى بدان دشوار است. براى موفقيت در اين مناطق بايد زمامداران آن را وا داشت كه براساس اعتماد و خوش بينى متقابل و مبتنى بر شرايط امنيتى خارج از كشور، به كاهش نفوذ فراگير خود تن در دهند. موافقتنامه بارسلونا درست زمانى صورت گرفت كه مذاكرات صلح اسرائيل _ فلسطين به بن بست رسيده بود اما اكنون كه فرصت مناسبى فراهم شده است بايد فرصت جديد صلح ميان فلسطينى ها و اسرائيل را غنيمت بشماريم تا در چارچوب طرح خاورميانه بزرگ موفق به نهادينه كردن امنيت و دموكراسى در منطقه شويم.اتحاديه اروپا بر اين امر آگاه است كه تغيير يك شبه صورت نمى گيرد اما از طرف ديگر مى داند كه «طولانى شدن » برنامه ها در خاورميانه جواب نمى دهد. بر همين اساس اتحاديه اروپا هر سال، بدون هياهوى تبليغاتى، بيش از يك ميليارد يورو براى ترويج دموكراسى در منطقه هزينه مى كند و معادل همين رقم را نيز به شكل وام در اختيار كشورهاى نيازمند قرار مى دهد. ما به ملزومات يك تحول دموكراتيك موفق آگاهى داريم و در ميان اين ملزومات به رسانه آزاد، نظام قضايى مستقل ،جامعه مدنى و نهادهاى عمومى پويا و نيز بخش خصوصى قوى بيش از ديگر عوامل بها مى دهيم. بديهى است كه گسترش اصلاحات سياسى نيازمند صرف هزينه و گفت وگوى فراوان عمومى بر سر ابعاد آن است. در اين راستا گفت و گوهاى فراوانى را با كشورهاى خاورميانه داشته ايم، اين گفت و گوها فرصت خوبى را براى توجه بيشتر به حقوق بشر و سرعت بخشيدن به اصلاحات سياسى در اين كشورها فراهم كرده است و گاهى اوقات حتى وعده كمك خارجى تاثيرى به مراتب بيشتر از يك سخنرانى ديپلماتيك طولانى داشته است.هم اتحاديه اروپا و هم آمريكا به دنبال گسترش دموكراسى در جهان هستند و هر دوى ما نيز به دشوارى كار و نتايج غيرقابل پيش بينى آن آگاهى داريم. البته به اين واقعيت اذعان داريم كه شيوه ها ، پيشنهادات، روش ها و احياناً طرز بيان هركدام از ما در مورد مسئله ترويج دموكراسى با دوستان آمريكايى مان متفاوت است اما هر دو بر سر لزوم احترام به حقوق بشر و ضرورت التزام حكومت ها به مبانى دموكراسى و آزادى اتفاق نظر داريم. البته راهبرد هر كدام از ما با ديگرى متفاوت است و همين عامل باعث ايجاد تنوع در موج ترويج دموكراسى به مثابه منبع قدرت است. روند تحولات خاورميانه شتاب روزافزونى گرفته است و رفته رفته بر مطالبات دموكراتيك، تكثرگرايى و بالطبع پيچيدگى هاى منطقه افزوده مى شود، امرى كه باعث سنگين تر شدن مسئوليت اروپا در خاورميانه مى شود. البته اين ضرورت بيشتر مبتنى بر تجربه تاريخى اروپا در پشت  سر گذاشتن مسالمت آميز تحولات و نيز بازار بزرگى است كه در اختيار دارد. هرچند بودجه بالايى كه اتحاديه مى تواند در اختيار منطقه بگذارد نيز مزيد بر علت مى شود. بنابراين مى توان گفت زمان آن رسيده است كه كشورهاى جنوبى همسايه به صداى دموكراسى طلبى اروپا پاسخ مثبت دهند.

*مسئول سياست خارجى اتحاديه اروپا