امام خميني در سير رهبري نهضت اسلامي، با توجه به نيرو و نقش انساني اجتماعي زنان در پيشبرد اهداف متعالي انقلاب اسلامي، بر اين نکته که زن در مقام تربيت کننده نسل فردا، چنانچه از بنيه فکري اسلامي برخوردار باشد، در سلامت سازي جامعه نقش اول را ايفا خواهد کرد، همواره تاکيد و توجه داشتند.
اين امر را با توجه به هويت و محيط زندگي زن مسلمان تا آنجا مورد نظر قرار داشت که معيار واقعي حجاب را در شکل دهي مقام فکري و اجتماعي زن تبيين کرده است. حضرت امام (س) بر حقيقت و معناي وجودي حجاب تاکيد داشتند و حتي در دوران آشفته و بحرانزده سالهاي 1357، که سالهاي اوج حرکت و سازماندهي انقلاب اسلامي به شمار مي رفت و نهضت در آستانه تعيين طريق و ايجاد وحدت اصولي در تفکر و تعريف از آرمانهاي انقلاب بود، حضرت امام در پاسخ سئوالي که در جمع دانشجويان ايراني در پاريس - در تاريخ 17/7/1357 - در به کار گيري و حدود حجاب مطرح شده است چنين پاسخ فرموده اند:
س: يکي از خانمهاي حاضر در جلسه: اين مسئله حجاب، اين خواهرها را که در اين محيط هستند يک مقدار ناراحت کرده، يعني واقعا مي خواهند ببينند که اين حجاب به اين شکل درست هست يا نه؟
امام: به همينطور که حالا شما هستيد؟
خانم: بله
امام: اين مانع ندارد، اگر يک مفسده اي بر آن نباشد مانعي ندارد. شما بايد خودتان تشخيص بدهيد که آيا به اين ترتيب که برويد، مثلا مفسده اي دارد، مثلا فرض کنيد که خلاف احترامي به شما مي شود، از اين چيزها. اگر بشود، خوب او را ديگر خودتان هم نمي توانيد بگوييد. اما اگر نمي شود، حجاب اسلام بيشتر از اين نيست، همين است.
خانم: در ايران هم.. . ؟
امام: ايران حالا با اينجا وضعش فرق مي کند. آنجا ممکن است که بيشتر مفاسد باشد، والا نه اينکه حجاب ايران را اينجا دارد. حجاب ايران، حجاب اسلام، همين مقدارهاست. اسلام اينجا و آنجا ندارد. لکن يک جهات خارجي گاهي در کار هست. به طوري که يک مفسده اي باشد، يک اختلاف اخلاقي بشود، يک چيزهايي باشد، البته آن وقت بايد جلوگيري بشود. اما اگر نباشد اينطور و ساده باشد و مثل سايرين با سادگي باشد، نه، بي چادر مانع ندارد.
و در اين باور است که پوشش، بيان يک ايدئولوژي است و معناي نقش آفريني نيمي از جامعه را در به دست آوردن آرمان متعالي معين مي کند; يعني آنگاه که تفکر زن از عرضه وجودي خود بر مبناي ايجاد مفسده دوري مي پذيرد، يقينا به سمت تعيين نقش سازندگي خود هدايت شده است و اين قالب از حجاب، ابزار و معنايي است که اين تفکر را در شکل پذيري انقلاب اسلامي با رهبري و هدايتهاي روشنگرانه امام راحل براي زن مسلمان روشن ساخت. آنچه در پي مي آيد مبحثي است پيرامون حدود حجاب در جامعه اسلامي و نگرشي است بر تعريف حجاب سياسي در همين راستا.
حجاب، آن گونه که اصطلاحا رايج است، آشکارترين نماد ايدئولوژيکي است که در دو مقوله "سنت" و "سياست" نيز از مفاهيمي ويژه برخوردار است. آشکارترين نماد ايدئولوژيک است، اگر که فرد حجاب را به عنوان بخشي از رفتار کنترل شده اجتماعي بنگرد. گونه اي از رفتار سنتي است، اگر که فرد بي هيچ انتخاب عالمانه اي، در فرآيند مکتسبات ذهني خويش از دنياي اطراف، حجاب را به عنوان يک عادت رايج بومي در قوم خود پذيرا گردد. و صريحترين تظاهر سياسي است، اگر که فرد در مسير مبارزات سياسيش از حجاب به عنوان آشکارترين نماد گرايش فکري و مکتبي مدد جويد. در گريزي به ريشه تاريخي حجاب، فريضه حجاب در اسلام مي تواند در عرصه اي گسترده تر و در دائر مدار گرايش فطري انسان به پوشش، طرح گردد. در اين صورت، در تاييد فرضيه فطري بودن حجاب - به مفهوم مطلق پوشش - مي توان مبدا تاريخي آن را در زماني جستجو کرد که آدم و حوا در اولين مراحل هبوط به عالم طبيعت و آغاز حياتي دنيوي، به خودآگاهي ضرورت پوشش دست يازيدند و از آن پس خداوند پوششهاي گوناگون را بر فرزندان آدم ارزاني داشت:
".. . چون از آن درخت تناول کردند زشتيهايشان آشکار گرديد و بر آن شدند که از برگ درختان بهشت خود را بپوشانند.. . اي فرزندان آدم ما لباسي که ستر عورت شما کند و جامه هاي زيبا و نرم براي شما فرستاديم و بر شما باد لباس تقوا که اين نيکوترين جامه شماست. "
آيه 22 و 26 از سوره اعراف
بر مبناي همين تئوري است که به راحتي مي توان تحليلي منطقي از گرايش انسان به پوشش و توجه اديان آسماني به تعيين محدوده اي مشخص براي آن، به دست آورد.
علاوه بر آن، تمايلات زيباشناسانه در نهاد فطري بشر و خلط آن در مردان با گرايشهاي غريزي، مي توانست موازنه روابط اجتماعي ميان زن و مرد را بدون ايجاد امنيتي مشخص براي زنان، بر هم زند. اين بود که اديان در مقام تشريع، توجه بيشتري را به پوشش زنان مبذول داشتند.
در مقام ريشه يابي تاريخي حجاب، تا همين حد بسنده مي کنيم که دين مبين اسلام مبتکر حجاب نيست، بلکه تنها محدودکننده آن است و قيد شکل و رنگ حجاب را نيز به ازمنه و امکنه واگذارده است، که اسلام آئيني ساري و جاري در زمان و مکان است و عرف و سنت و جغرافياي هر مرز و بوم، خود بانيان و متوليان اشکل و الوانند.
از کليات که به درآييم و به نقل و نقد حجاب سياسي و بدحجابي سياسي بنشينيم، مسقط الراس هر دو را در ايران انقلابي خواهيم يافت. توضيح آنکه وقتي زن در آغاز رنسانس مسئله روز شد و معرکه آراء گرديد و با اغراض و اهداف سياسي درهم آميخت و منش خود را بر بينش اومانيسم استوار کرد و از ديگر سو اقطاب استکبار جهان شيفته چاههاي نفت کشورهاي اسلامي شدند و اسلام را تنها مانع خود يافتند و حجاب زنان را نيز آشکارترين نماد تظاهر مذهبي، تنها چاره را بر صدور وجوه مصرفي شخصيت اومانيستي زن غربي ديدند و در اين معرکه پنهان، تنها حجاب آشکار زن مسلمان بود که هنوز بر حفظ حيثيت ايدئولوژيک کشورش اشعار داشت و از اينجا بود که "حجاب سياسي" محض نيز به عرضه درآمد و در الجزاير بيش از همه غوغا کرد و از آن پس تاکتيکهاي موثر مبارزه عليه استکبار در ميان انقلابيون مسلمان شد و آنگاه در ايران با حجاب مذهبي درهم آميخت و اصالتي ديني يافت و در عرصه نبرد با طاغوت به فرم رزم مبدل شد، و همين حجاب سياسي اصيل بود که از دانشگاه و حوزه و مدرسه و مسجد و کوچه و بازار ايران برخاست و با انتشار در مصر و ترکيه و لبنان و فلسطين و اندونزي و.. . "جهاني "شد و اينک نيز مهد آزادي غرب را به محکمه حقوق بشر کشانده است.
اما اگر حجاب سياسي اصيل به عنوان يکي از اصول نمادين مبارزه در عرصه انقلاب جهاني اسلام به تثبيت رسيد، مع الاسف در مسقط الراس حجاب سياسي، شاهد نمايان شدن بدحجابي سياسي نيز هستيم. بدحجابي سياسي به عنوان آشکارترين نماد تظاهر ضدمذهبي، ظهور تدريجي را در جامعه اسلامي ايران به نمايش گذاشته است. بدحجابي سياسي گونه اي از بدحجابي رايج است که در فرآيند توطئه هاي فرهنگي دشمنان اسلام در جامعه اسلامي نقشي متضاد با حجاب سياسي را ايفا مي کند. بنابراين اگر حجاب سياسي به عنوان آشکارترين نماد هواخواهي از حاکميت اسلام در جوامع مسلمان و ملل غربي تثبيت شده است، بدحجابي سياسي نيز شگردي تصنعي در جهت مبارزه با نمادهاي اجتماعي اسلام است که بر گسترش نمادهاي ضدمذهبي اشعار دارد; اما آيا همين شگرد تصنعي در گسترش نمادهاي ضدمذهبي اشعار دارد; اما آيا همين شگرد تصنعي در گسترش خود نيز از رشدي تصنعي برخوردار است؟
به نظر مي رسد عوامل گوناگوني دست به دست هم داده اند تا بدحجابي سياسي به طور تصاعدي، رشدي طبيعي را طي کند; اما مقدم بر آن، ضروري است که تفاوت بدحجابي سياسي با بدحجابي رايج ذکر شود:
1- چنانچه حجاب از جايگاهي هنجار در اذهان عامه برخوردار باشد، بدحجابي رايج را مي توان در شمار ناهنجاريهاي اجتماعي دانست. اما بدحجابي سياسي عملي عامدانه در جهت مخالفت سياسي با نظام است.
2- بدحجابي رايج خاستگاه فکري مدوني ندارد; اما بدحجابي سياسي متکي بر تفکري مدون و نظام يافته است.
3- بدحجابي رايج، ريشه در ضعف فرهنگي و يا خودباختگي فرهنگي دارد. بنابراين بدحجاب نه قصد اختلال در امنيت اجتماعي دارد و نه قصد مخالفت با ارزشهاي اخلاق اسلام و انقلاب; اما بدحجابي سياسي ترفندي است از سوي مخالفان انقلاب اسلامي که به قصد بي ارزش کردن ارزشهاي برخاسته از انقلاب صورت مي پذيرد و هدف از آن بي اعتنايي به سياستهاي فرهنگي و اجتماعي نظام است.
در هر صورت در برخورد با پديده بدحجابي، بايد مشکل فرهنگي و سياسي آن را از هم متمايز ساخت و متناسب با خاستگاههاي آن، به برخوردي سنجيده و برنامه ريزي شده پرداخت. برخورد خصمانه و قهرآميز با بدحجابي (ولو با بدحجابي فرهنگي) باعث گرايش آنان به سوي بدحجابي سياسي است; بالاتر از آن عدم اعتماد و حمايت مردم به برنامه ر يزيهاي مسئولان که ناشي از عدم موضع مشخص آنان در قبال مبارزه با بدحجابي است، باعث گسترش هر چه بيشتر بدحجابي سياسي است. اما در سطحي گسترده تر "بدحجابي سياسي" پاسخي غيرمستقيم و معترضانه به نارضاييها است که اگر درصد بالايي از آن ريشه در تهاجم فرهنگي غرب و ترفندهاي پشت پرده داشته باشد، درصدي از آن نيز بي اعتنايي به مسئله جوانان، در سطح جدي آن است.
گستردگي حجابي سياسي و رسوخ آن به سطح جوانان، در حقيقت يکي از طيفهاي گسترده اي است که فرآيند آن گرايش جوانان را به سمت ليبراليسم سامان خواهد بخشيد.
بدحجابي سياسي در حقيقت همان تاکتيک قديمي زنان مسلمانان را که در مبارزه با استعمار از آن استعانت مي جستند به وام گرفته است، اما اين بار در جبهه اي مقابل اسلام.
