شكل گيري هويت، امري تصادفي و اتفاقي نيست. اينطور نيست كه حوادث طبيعي و مسائلي كه بشر نقشي در شكل گيري آن ندارد، سازنده شخصيت جوامع بشري باشد.
بخشي از هويت هر ملتي، بر اساس جهان بيني آن شكل مي گيرد. يعني خداشناسي، جهان شناسي و انسان شناسي، اركان اصلي حوزه معرفتي هويت ملي را تشكيل مي دهد. در كنار اين، عوامل ديگري نيز موثرند كه مهمترين وعيني ترين آنها، تاثير ”تاريخ“ يك ملت در هويت ملي خود است. بگونه اي كه متفكرين و صاحبنظران مسايل اجتماعي، موضوع مستقلي را تحت عنوان ”هويت تاريخي“ در بررسي هويت جوامع بشري مطرح مي كنند. هويت تاريخي هر ملتي نيز محصول واكنشهاي آن ملت در برابر حوادث و وقايعي است كه از زمان شكل گيري جامعه شان، بر آنها گذشته است.
از آنجا كه هويت موجودي زندي است، هويت ملي هر جامعه اي در اثر واكنشهاي مذكور، در معرض تحويل و تبديل است. يعني هر جامعه اي مي تواند در وقايعي كه برايش رخ مي دهد، آنچه كه مي خواهد كسب كند و آنچه را كه مي خواهد، از دست بدهد و مسلما بدست آوردنها و از دست دادنها، بستگي به شيوه ارزش گذاري آن جامعه دارد؛ نگاه كلي يك ملت به مسايل عالم هستي كه همان حوزه معرفتي هويت ملي است، تعيين كننده اكتسابها و از دست دادنهاي درونِ هويت يك جامعه است. بعنوان مثال، زمانيكه بني اميه بر جهان اسلام سلطه يافته بود و فرهنگ اشرافيت جاهلي زنده شده بود، سپاه اسلام به ايران رسيد و مواجه با كشوري شد كه عليرغم دارا بودن فرهنگ و تكنولوژي پيشرفته، با كمال ميل و رغبت درهاي خود را به روي ”اسلام“ گشود. با توجه به اينكه بسياري از سپاهيان اعراب فرهنگ جاهلي را با خود حمل مي كردند، ايرانيان موحد، توانستند بين ”فرهنگ اسلام“ و ”فرهنگ مسلمان“ آن روز، تمييز قائل شوند و اسلام را فارغ از جاهليتهاي اعراب بپذيرند. چرا كه شاهد بوديم فقط در خراساني كه بيش از 250 هزار نفر عرب وارد آن شده بودند و سعي داشتند تا عربيت خود را بر فرهنگ اسلامي و ايراني غالب كنند، نمونه هاي بي نظيري در فرهنگ دنيا مانند ”فردوسي“ پديدار شدند كه با قوت فرهنگ توحيدي اسلامِ شيعي، فرهنگ ايراني را در برابر امواج قدرتمند عربيت، استوار نگه داشتند. در حاليكه در همان زمان، سوريه و مصر كه توسط سپاه بني اميه فتح شدند، پس از اندك زماني، هويت خود را در برابر فرهنگ اشرافي و جاهلي اعرابِ عربستان باختند و آجر چين هاي نخست فرهنگ اسلامي در آن مناطق را، به جاهليت عربي آلودند كه مقايسه وضعيت امروز هويت ايران و مصر و سوريه، شاهد اين مدعاست.
در شرايطي كه عوامل تاريخي تا اين حد در شكل گيري جوامع موثر است، فرهنگ غربي و خصوصا فرهنگ آمريكايي كه همراه با تكنولوژيها و جريانسازيهاي فكري و فرهنگي منسجمي به تمام دنيا تزريق مي شود، با تمام قدرت و قوت سعي مي كند تا نقش عوامل تاريحي در فرهنگ و هويت امروز جوامع را بدست فراموشي بسپارند؛ چرا كه اولا خودِ هويت آمريكايي، فاقد ريشه هاي فرهنگي و اصالتهاي تاريخي قابل توجهي است و ثانيا كسي كه ديگران را دعوت به خود فراموشي مي كند هم خودش فاقد هويت برجسته و قابل طرح است و هم قصد تهي كردن ديگران از هويتشان به منظور يافتن كسي با شرايط مشابه خود و براي تسكين روحيه خود يا غارت منافع او دارد.
شاهد اين مدعا كه فرهنگ آمريكايي و غربي، تهي از اصالتهاي فكري و ضعف در حوزه معرفتي هويت ملي خود مي باشد، اين است كه توجه به مباحثي نظير ”روان درماني“ و ”معنا درماني“ در بين متوليان رسيدگي به آسيبهاي اجتماعي و فرهنگي آن جوامع، بشدت رو به افزايش است. علاوه بر اين، طبق آخرين اطلاعاتي كه از وضعيت درآمد مشاغل در آمريكا موجود است، مشاغلي نظير ”فالگيري“ و ”پيشگويي“ كه اساسي خرافه آميز دارد و تنها براي تسكين موقت روان انسان موثر است، جزو پر درآمدترين مشاغل امروز آمريكاست.
در اين شرايط كه فرهنگ حاكم بر جهان، عموما دعوت به فراموشي از گذشته و هويت تاريخي ميكند، يكي از مهمترين معضلات امروز جامعه جوان ما نيز، همين مساله است. لذا بنظر مي رسد كه ضرورت دارد تا علاوه بر ذكر مستند و به موقع بخشهاي مختلف هويت تاريخي جامعه مان، در بعضي مواقع، شرايط خود را با ملتها و كشورهاي مشابه خود از لحاظ پايه هاي فكري و فرهنگي مقايسه كنيم، تا قدري بيشتر به ارزش گوهرهايي كه در هويت تاريخي مان نهفته پي ببريم.
با توجه به اينكه امروز سالگرد آزادسازي شيرين و پر خاطره خرمشهر است، مي توان در مقايسه اي مختصر، قدري از ثمرات فداكاريهاي انجام گرفته در فتح خرمشهر را ارزيابي كنيم تا هويت تاريخي خود را در مقايسه با كسانيكه وضعيت مشابهي با ما دارند، بهتر بشناسيم.
”در اين جنگي كه بين صدام و اشغالگرها وجود داشت... بغداد در ظرف دو سه روز تسليم شد، يعني سقوط كرد و كسي دفاع درستي از بغداد نكرد. در حاليكه در خود بغداد، حدود بيست هزار نيروي مسلح بود. حالا حلقه هاي دفاعي كه به فاصله تقريبا صد كيلومتر دور بغداد چيده بودند و لشكرهاي گارد صدام حفاظت مي كردند، خيلي بيشتر بود. حتي خود بغداد هم كه حدود صد و بيست هزار نيروي مسلح داشت، نتوانست دو سه روز در مقابل تهاجم مقاومت كند... من مايلم اينجا يادي بكنم از محمد جهان آرا، شهيد عزيز خرمشهر و شهدايي كه در خرمشهرِ مظلوم آنطور مقاومت كردند. آن روزها بنده در اهواز از نزديك شاهد قضايا بودم. خرمشهر در واقع هيچ نيروي مسلحي نداشت؛ نه كه صد و بيست هزار نداشت، بلكه ده هزار و پنج هزار هم نداشت. چند تانك تعميري از كار افتاده را مرحوم شهيد اقارب پرست – كه افسر ارتشي بسيار متعهدي بود – از خسرو آباد به خرمشهر آورده بود، تعمير كرد. البته اين مال بعد است،در خود آن قسمت اصلي خرمشهر، نيرويي نبود. محمد جهان آرا و ديگر جوانهاي ما، در مقابل نيروهاي مهاجم عراقي (يك لشكر مجهز زرهي عراقي با يك تيپ نيروي مخصوص و با نود قبضه توپ كه شب و روز روي خرمشهر مي باريد)، سي و پنج روز مقاومت كردند. همانطوري كه روي بغداد موشك مي زدند، خمپاره ها و توپهاي سنگين در خرمشهر، روي خانه هاي مردم مرتب مي باريد، اما جوانان ما سي و پنج روز مقاومت كردند؛ بغداد سه روزه تسليم شد!
ملت ايران! به اين جوانان و رزمندگانتان افتخار كنيد. بعد هم كه مي خواستند خرمشهر را تحويل بگيرند، دوباره سپاه و ارتش و بسيج، با نيرويي به مراتب كمتر از نيروي عراقي رفتند و خرمشهر را محاصره كردند و حدود پانزده هزار اسير در يكي دو روز از عراقيها گرفتند. جنگ تحميلي ما، داستان عبرت آموز عجيبي است. من نمي دانم چرا بعضيها در ارائه مسايل افتخار آميز دوران جنگ تحميلي كوتاهي مي كنند.“ (1)
پي نوشت:
1- مقام معظم رهبري،22/1/1382
تماس با نويسنده:
ehsani57@gmail.com
