وسايل ارتباط جمعي و امپراتوري آمريكا، نوشتة هربرت شيلر، ترجمة احمدميرعابديني، انتشارات سروش (انتشارات صدا و سيما)، تهران: 1377، 351ص.

اين كتاب، اثري برجسته در زمينة پژوهش انتقادي در ارتباطات است. براي نخستين بار است كه در برخوردي قابل فهم و رسا، ساختار و سياست ارتباط جمعي در ايالات متحدة آمريكا، به شكلي انتقادي و در پيوند با مهم ترين عملكردهاي آن (اقتصادي و سياسي) مورد بررسي قرار مي گيرد.

نويسندة كتاب، پروفسور هربرت شيلر، نخستين تحقق آمريكايي است كه مطالعات انتقادي ارتباطات را به صورت زمينه اي مستقل از پژوهش هاي اجتماعي- فرهنگي و سياسي- اقتصادي معمول در ميان متفكران و متخصصان انتقادي نگر اين كشور، مورد توجه قرار داده و به پيشرفت اين گونه مطالعات در آمريكا و سراسر جهان، كمك بسياري كرده است. به هرحال ترجمة فارسي اين كتاب، اولين دستاورد برنامة انتشار كمطالعات انتقادي در ارتباطات» است.

پيش از آغاز بررسي فصول ده گانة كتاب، كنگاهي به ربع قرن گذشته» داريم و به تغيير اقتصادِ شركتي ايالات متحده، بين المللي كردن چشم انداز شركتي، پيدايش قلمروهاي جديدي براي فروش پيام (حوزة شوري سابق)، جهان كمتر صنعتي شده در دوران پس از جنگ سرد، تهاجم ايالات متحده و غرب به نظم نوين بين المللي اطلاعات و حاميان آن، چشم انداز رقابت ها، بدون شك آنچه شيلر در باب اقتصاد مطرح كرده است، به سابقة تحصيلات تخصصي دانشگاهي اش در رشتة اقتصاد و فعاليت هاي تحقيقاتي و انتشاراتي اش در نشريات اقتصادي، در دهة 1950 و 1960 برمي گردد.

در فصل دوم تحت عناتن كپيدايش ارتباطات پخش تجارتي»، با مباحثي، به اين ترتيب روبه رو هستيم: پخش برنامه ها و توسعة اقتصادي، توسعة راديو در ايالات متحده، راديو آموزشي، تجربه اولية تلويزيوني در ايالات متحده و تلويزيون در ايالات متحده و تلويزيون آموزشي در ايالات متحده.

و اما مبحث مشترك فصول سوم و چهارم كتاب، كمجتمع ارتباطات داخلي» است؛ با اين تفاوت كه فصل سوم، به بخش اول اين مبحث اختصاص دارد و شامل مسألة تحول ساختاري ارتباطات دولتي ايالات متحده آمريكا، تصاحب نظامي كايراك»، شكل گيري نظام ارتباطات ملي، نظامي كردن ارتباطات ملي (ان.سي.اس) است.

در مقابل فصل سوم (نظامي كردن بخش دولتي)، فصل چهارم كه بخش دوم از مبحث كمجتمع ارتباطات داخلي» است- تحت عنوان كگروه نظامي- صنعتي» مشخص شده است و به بيان تأثير پژوهش و توسعه مي پردازد.

عنوان فصل پنجم، كارتباطات براي ادارة بحران و كاربردهاي الكترونيك براي مقابله با انقلاب» است اين فصل، دربردارندة مسايلي است كه به اين شرح است: ارتباط و ضدشورش، ضدشورش و ارتباطات فضايي، مجتمع نظامي صنعتي در فضا، وسايل كنوني ارتباطات براي ضد شورش، منابعِ مورد استفاده در ارتباطات نظامي، دستگاه ارتباطات داخلي وزارت دفاع.

فصل ششم؛ يعني كتهاجم الكترونيكي آمريكا در سراسر جهان» نيز، همان طور كه از نامش پيداست.

فصل هفتم هم به كتجارتي كردن پخش بين المللي» و تجاري شدن نظام هاي ارتباطي جهاني مي پردازد.

فصل هشتم كتاب، تحت عنوان كجهان در حال توسعه در محاصرة الكترونيكي»، نگاهي دارد به ساخت و كارهاي تراز فرهنگي، تلاش در زمينة خود حمايتي ملي، ضرورت كمك اقتصادي و جدايي ملي. اين فصل از كتاب، در پي پاسخ گويي به اين سؤال است كه كآيا اجراي برنامة حمايتي ارتباطات امكان پذير است يا نه؟»

فصل نهم كتاب ككاست و اينتلست: ساختار نظارت ارتباطات بين المللي»، با كنفرانس راديو ژنو در سال 1963 آغاز مي شود و پس از بررسي روند شكل گيري نظام ارتباطات فضاييِ بين المللي (اينتلست)، دنياي صنعتي و ارتباطات بين المللي، كاست (comast) و كشورهاي در حال توسعه، نتيجه اي به سدت مي دهد. مهم ترين دستاورد تكنولوژي ارتباطات فضايي، سرعت دگرگوني آن است كه حتي همين حالا نيز براي بسيراي ملت ها، اختياراتي جهت فعاليت هاي ارتباات فضايي مستقل، فراهم آورده است. از سوي ديگر، فشار براي رسيدنبه توافقات واقعي و بين المللي غيرتحميلي، در جهت نظارت فضايي  افزايش مي يابد.

در فصل دهم، كبه سوي نوسازي ارتباطات جمعي: كاربرد اجتماعي تكنولوژي»، هربرت شيلر.

او معتقد است كه نبود يك مدل آمريكايي كه نيروي خود را جهت برنامه سازي با معنا براي مخاطبان داخلي به كارگيرد، ملت هاي در حال توسعه را از يك نظام پيشرفته محروم مي كند؛ نظامي كه براساس آن مي توان براي حمايت و عليه آن، براي ارزيابي كار خلاقه اش ترسيم كرد.

اين كتاب، به گفتة پروفسور دالاس اسمايت، همكار انتقادي نگر شيلر، گام مهمي به سوي از بين بردن عدم تعادل موجود در ادبيات ارتباطات بود؛ بي تعادلي اي كه نتيجة عرضة بيش از حد آثار مطالعات كتجربي» و عرضة بسيار كمِ آثار مطالعات كانتقادي» بود.

شيلر، در اولين كتابِ انتقادآميز خود، چگونگي بهره گيري هيأت حاكمة ايالات متحده را از وسايل جديد ارتباطي، به منظور افزايش قدرت نظامي و اقتصادي و سلطه بر بازارهاي جهاني آشكار كرده است و واقعيت هاي نظام سرمايه داري و به اصطلاح كاقتصاد آزاد» را –كه پشت نقاب آزادي گرايي، با شيوه هاي نواستعماري و هجوم هاي نامرئي رسانه اي، منافع دولت هاي سلطه گر را تأمين مي كنند- تجزيه و تحليل كرده است.

گرچه انتشار كتاب كارتباطات جمعي و امپراتوري آمريكا» در سال 1969، سرآغاز پيشرفت مكتب انتقادي اقتصاد سياسي ارتباطات در ايالات متحده به شمار مي رود، ولي مراتب تأسف خود را از اين كه پس از گذشت 29 سال از انتشار آن، تا به فارسي ترجمه شده و در اختيار علاقه مندان قرار گرفته است، نمي توان پنهان كرد.