نهم و دهم مارس 2001 ميلادي، ‏كنفرانس دو روزه‏اي با عنوان «جنبش‏هاي اجتماعي جهان در شرايط جهاني سازي» در آتن برگزار گرديد. ليديا سارجنت، ‏نويسنده، ‏بازيگر و بنيان گذار مجله «z» و عضو مؤسسه ساوث‏اند پرس،[ 1 ] مهمان آمريكايي اين كنفرانس بود. وي كه عنوان سخنراني خود را از كتاب «زنان و سياست‏هاي طبقه» نوشته جوانا برنز[ 2 ] گرفته است، ‏در سخنانش نكات قابل توجهي را درباره وضعيت فمينيسم بيان مي‏كند. خوانش مجدّد گفته‏هاي وي كه در سايت z.net قرار دارد، ‏از آنجا كه فمينيسم را از منظري فمينيستي نقد مي‏كند، ‏جالب خواهد بود.

اگر فمينيسم را جنبشي براي پايان دادن به جنبش گرايي و استثمار جنسي تعريف كنيم، ‏به نظر مي‏رسد اين جنبش رو به افول باشد. اگر فمينيسم انقلابي بر آن است تا آگاهي عموم را درباره جنس گرايي كه به وسيله قوانين، ‏فرهنگ، ‏سلب صفات انساني، ‏ترس، ‏خشونت، ‏و كنترل بدن‏هاي ما از طريق: توليد مثل، ‏سكس، ‏شيوه‏هاي علمي كه كمتري ژن و مغز زن را مسلّم فرض مي‏كنند، ‏و تقسيم كار پدر سالارانه، ‏نژاد گرا و سلسله مراتبي ارتقا دهد، ‏بايد گفت كه فمينيست در حال اضمحلال تدريجي است؛‏اما آگاهي همگان رشد چشمگيري يافته است.

اگر جنبش فمينيست در رؤياي جامعه‏اي با نهادها و ساختارهايي است كه ارزش‏هاي هم بستگي، ‏خود مديريتي، ‏دموكراسي مشاركتي، ‏تنوع و برابري را‏ اشاعه دهد، ‏پس اين سفر هنوز آغاز نگرديده است. با وجود اين، ‏مي‏توان زمان كنوني را بهترين و بدترين دوره فمينيسم دانست.

بهترين زمان براي زنان است، ‏زيرا از آخرين دوره فعاليت آنان در دهه شصت و هفتاد ميلادي تا كنون، ‏حقوق بسياري به دست آورده‏اند. تعداد بيشتري از زنان - نسبت به گذشته - براي كسب در آمد كار مي‏كنند، طرز تلقي و آگاهي درباره نقش‏هاي زنان تغيير يافته است، ‏قوانيني عليه تبعيض آموزشي و شغلي تصويب گرديده، ‏و سازمان‏هايي براي دفاع از علايق زنان تشكيل شده است.‏امروزه كلينيك‏ها و مراكز مشاوره بهداشتي زنان، ‏كتاب فروشي‏ها و شركت‏هاي انتشاراتي زنان، ‏برنامه‏هاي مطالعاتي و سازمان‏هاي آموزش زنان، ‏انجمن‏هاي قانوني ياري و اصلاح زندانيان زن، ‏سازماندهي ايدز، ‏جنبش‏هاي زيست محيطي، ‏سازمان‏هايي براي زنان كارگر، ‏گروه‏هاي مدافع حقوق جنسي و تشكّل‏هاي فعال، ‏در زمينه خشونت عليه زنان وجود دارد.

‏اما از جهتي مي‏توان شرايط كنوني را نيز بدترين دوره‏ها دانست، ‏زيرا فعاليت و آگاهي فمينيستي به نحو پيوسته‏اي از نيمه دهه هفتاد به حاشيه رانده شده است، ‏هيچ تحولي در ميان عامه مردم براي بيداري و دگرگوني فيمينست گرا وجود ندارد، ‏اكثر فعالان و نظريه پردازان راديكال، ‏در برنامه‏هاي آكادميك يا فعاليت‏هاي اصلاح اجتماعي، ‏غرق شده‏اند. آنها كارهاي ارزشمندي انجام مي‏دهند، ‏اما اغلب وقت خود را صرف سازگاري با رفتار حرفه‏اي جريان اصلي مي‏كنند و چالش‏طلبي نهادهاي غالب كنوني را در اولويت قرار نمي‏دهند.

سازمان‏هاي زنان كه قبلاً متعهد به ساختار غير سلسله مراتبي بودند، ‏اكنون در موارد بسياري از مؤسسات سلسله مراتبي موجود كپي برداري مي‏كنند. اصلاح طلبان براي «حقوق برابر» درون سيستم اقتصادي مبارزه مي‏كنند كه ذاتاً ناعادلانه است و بنابراين موفقيت آنان را محدود مي‏سازد. زنان در شرايطي رو به تباهي به سر مي‏برند. تسلط مردانه در خانه و بيرون از آن ادامه دارد. خشونت عليه زنان در حدي است كه آنها براي رفت و آمد در جهان، ‏آزاد نيستند. زندگي زنان به اتكاي خودشان و بدون پشتيباني يك مرد، ‏روز به روز تضعيف مي‏شود. جدا سازي جنسي در محل كار وجود دارد. زنان به ويژه رنگين پوستان، ‏هنوز هم جايگاه پست‏تري در هرم شغلي دارند و در زندگي حرفه‏اي معلق هستند.‏امتيازات جنسي در زمينه حقوق جنسي و فعاليت‏هاي مثبت دائماً مورد حمله قرار مي‏گيرد.

بهترين زمان و بدترين زمان است، ‏زيرا دستمزد خانواده براي مردان، ‏به نحوي با حق رقابت زنان جايگزين شده است كه اين حق به وسيله تقسيم پدر سالارانه كار، ‏كه زنان را در مشاغل خدماتي و پرداخت‏هاي پايين قرار مي‏دهد، ‏محدود مي‏گردد. كسب آزادي بيشتر براي زنان، ‏به عدم‏امنيت مالي منجر شده است. استقلال اقتصادي زنان به بهاي يك روز مضاعف كاري حاصل مي‏شود. آزادي‏هاي فردي و حقوق جنسي، ‏به آسيب پذيري در استثمار و تجاوز منتهي مي‏گردد.

نتيجه اين است: مادامي كه زنان مي‏توانند پيرامون تبعيض يا تعدي از حقوق فردي تجهيز شوند، ‏هيچ رشد سازمان يافته‏اي مرتبط با آگاهي انقلابي وجود ندارد. زنان مجبور به گسترش «شراكت‏هاي» خانوادگي بر پايه تقسيمات جنسي كار هستند كه در آن، ‏وظيفه ويژه مردان، ‏كسب در آمد «كمك» در خانه است، ‏و وظيفه مخصوص زنان، ‏خانه داري و كمك به كسب در آمد است.

بنابراين، ‏زنان اغلب بايد آموزش را محدود كنند، ‏وارد موقعيت‏هاي كاري كم رقابت شوند و يا كارهاي نيم وقتِ انعطاف‏پذير داشته باشند. آنها معمولاً مشاركت خود را در اين نظمِ جنسي جديد، ‏بيش از آنكه فراخوان عملِ جمعي براي تغيير ساختار پدرسالاري و ستم جنسي در نظر بگيرند، ‏ناشي از ضعف شخصي خود مي‏دانند. بنابراين، ‏زنان درگير وظيفه مضاعف و خسته كننده‏اي مي‏شوند و مي‏كوشند تا مشاركت خود را در انزوا ادامه داده و زندگي‏هاي كاري ارزشمندي پيدا كنند، ‏در حالي كه از همه سو زير بمباران پيام‏هاي جنس گرايانه رسانه‏ها قرار دارند.

جريان اصلي رسانه‏ها (از طريق كتاب، ‏مجلات، ‏آگهي‏هاي تلويزيوني و فيلم‏ها) زنان را با تصاوير تخريب شده، ‏منفعل و بي‏تفاوت، ‏درهم مي‏كوبند. زنان جوان‏تر اظهار مي‏دارند كه اين مسئله نمي‏تواند كمكي به آنها باشد، ‏اما احساس مي‏كنند اهميّتشان در دنيا بسته به ظاهر و دسترس پذيري جنسي شان است. زنان مسن‏تر حس مي‏كنند مثل كارگران خدماتِ خانگي، ‏بدون دستمزد، ‏در خدمت مردان درون گروه‏هاي خانوادگي هستند.

تصاوير ديگر، ‏زنان را در نگراني دائم در مورد وزن، ‏پوست، ‏رنگ مو، ‏سايز، ‏و ويژگي‏هاي صورت، ‏سينه‏ها، ‏ران‏ها، ‏و... نگه مي‏دارند. ايدئولوژي، ‏دست راست فمينيست‏ها را مرد گريزاني معرفي مي‏كند كه مسئول همه فقرهاي اجتماعي، ‏افزايش جنايات، ‏زنان خيابانگرد، ‏خانواده‏هاي ناپايدار، ‏افزايش الكليسم و بچه‏هاي لاابالي هستند.

روانشناسي عمومي، ‏جنس گرايي را تنها فقدان ارتباطاتي مي‏داند كه مي‏توان آن را به وسيله فهم بهتر از همديگر حل كرد. هيچ ستمي از يك جنس نسبت به جنس ديگر، ‏يا پدرسالاري در تئوري «مردان مريخي، ‏زنان ونوسي» وجود ندارد. بيشتر مردان و زنان به عنوان موجوداتي از دو فرهنگ متفاوت توصيف مي‏شوند و «مشكلات» مي‏تواند با ارتباطات بهتر، ‏خريد كتاب‏ها و پول دادن براي سخنراني متخصصاني كه هيچ دانش يا علاقه‏اي به فمينيسم ندارند، ‏حل شود. روانشناسان معروف از مطالعات مشكوك «علمي» براي پيشبرد اين ديدگاه استفاده مي‏كنند كه نقش‏هاي رايج مردانه و زنانه در ميليون‏ها سال تكامل يافته و اكنون تفاوت‏هاي جنسيتي در ژن‏ها و مغزهاي ما جاي گرفته‏اند. در اين ديدگاه، ‏خصايص بسيار زنانه‏اي كه مردان از آنها براي توجيه فرودستي زنان استفاده مي‏كردند، ‏اكنون به شكلي جادويي، ‏پايه برابري محسوب مي‏شود.

بنابراين، ‏انتخاب‏هاي زنان محدود مي‏گردد. آنها مي‏توانند عصيان كنند، ‏دوستان و خانواده را ترك نمايند و قسمتي از مناطق كوچك فرهنگ فمينيستي و‏اميدوار به يافتن شغلي باشند. يا مي‏توانند نقش‏هاي «خداداد» ما در و همسرِ وابسته در خانواده‏هاي تحت رهبري مردان را بپذيرند. و يا مي‏توانند آزادي مشكوك كار و خريد در يك جريان اصلي اجتماعي را دنبال كنند؛ جايي كه فمينيسم، ‏انتخاب يك سبك زندگي، ‏و تهي از همه سياست‏هاي راديكال گرديده است. در اين سبك، ‏مجلات مد، ‏آزادي و تصاوير زنان را تعريف مي‏كنند و اين تصاوير لحظه به لحظه تغيير مي‏يابند. آزادي فمينيستي هر چيزي است كه بتواند محصولي را به‏فروش برساند. يك زن مي‏تواند رقابتي باشد، ‏اما شيرين مثل كلوچه؛ ماجراجو، ‏اما يك موجود درمانده؛ باهوش، ‏اما كاملاً بدون راهنما؛ قوي، ‏اما قحطي زده مثل اسلكت؛ مهاجم، ‏اما ترسيده از سايه خودش؛ مستقل، ‏اما فرومانده؛ برابر، ‏اما كمتر؛ مهم، ‏اما بي‏ربط؛ فاشيست در خط مشي‏اش، ‏و انقلابي درباره آرايشش اهميتي ندارد. اگر او يك زن است و حق دارد خريد كند، ‏پس فمينيست است.

در اين سبك از زندگي فمينيستي، ‏انقلاب، ‏آرايش با محصولات رولون[ 3 ] است كه «دنياي صورت شما را در يك لحظه تغيير مي‏دهد»، ‏فمينيسم، ‏سيگار خودتان است كه «باريك‏تر از سيگارهاي چاقِ مردان دود مي‏كند»؛ يعني كه «عزيزم، ‏ما راه درازي آمده‏ايم»؛ كنترل بدن خودتان به معناي جراحي سينه است «براي شكلي كه مي‏گويد شما خودتان را دوست داريد.» با اين همه، ‏امروز بهترين و بدترين زمان براي فمينيست است. بدترين زمان است، ‏زيرا فمينيست كشف نكرده چگونه ترجمان آگاهيِ سياسي به تحول اجتماعي - انقلابيِ واقعي باشد. ما جنس گرايي نهادينه را نقد مي‏كنيم، ‏اما نهادهاي اين جنس گرايي را در جاي خودشان قرار مي‏دهيم.

بدترين زمان است، ‏زيرا هيچ تصوير روشن يا منسجمي بين چپ‏گرايان آمريكا وجود ندارد؛ در عوض ميراثي از بدگماني به جاي مانده است؛ مقداري ناشي از تجربيات كار با يكديگر، ‏و مقداري به دليل اختلافات سياسي ناشي از عدم توافق چپ‏گرايان در مورد تمركز ماركسيسم و محدوديت‏هاي آن با توجه به فمينيسم، ‏نژادگرايي، ‏سلسه مراتب و حتي طبقه.

فمينيست‏هاي ماركسيست معتقدند كه آزادي زنان، ‏به مشاركت آنان در جنبش كاربستگي دارد. فمينيسم‏هاي راديكال، ‏تقسيم اوليه طبقاتي را بين جنس‏ها هم مي‏بينند و معتقدند: آزادي، ‏از حذف سكسواليته‏هاي مفروض و نقش‏هاي جنسيتي ناشي خواهد شد. فمينيست‏هاي اجتماعي، ‏برخورد طبقه و جنسيت را ضرورت نابودي سرمايه داري و پدرسالاري مي‏بينند. فمينيست‏هاي ليبرال، ‏مسئله را همانند يكي از حقوق مدني تلقي مي‏كنند. بعضي از فمينيست‏هاي سياه‏پوست با پدرسالاريِ تفوق طلبِ سرمايه داريِ سفيدپوستان مخالفند. ديگران، ‏نژاد را به عنوان موضوعي تعيين كننده در نظر مي‏گيرند. بنابراين، ‏فمينيست‏هاي سفيد نسبت به چپ‏گرايان سفيدپوست، ‏بد گمانند. فمينيست‏هاي سياه به فمينيست‏هاي سفيد بدگمانند. راديكال‏هاي طبقه كارگر به چپ گراياني بي‏اعتماند كه به نظر مي‏رسد از محيطهاي نخبگان مي‏آيند. آنارشيست‏ها به سازمان‏هاي چپي مشكوك هستند كه ساختاري مانند بنگاه‏هاي مشاركتي دارند. متعصبان و سازمان‏هاي با خطوط حزبي از پيش طرح شده و بنيان‏هاي غير دموكراتيك، ‏در حركت جمعي به سوي جلو اخلال ايجاد مي‏كنند. و همين طور...

بدترين زمان است، ‏زيرا يكي از اصول بنيادين جنس گرايي، ‏بدون تغيير و چالش باقي مانده است؛ يعني حفظ عميق اين باور كه مرد، ‏ضرورت و جوهره وجود انساني است. بنابراين، ‏زن در ارتباط با مرد تعريف مي‏شود. او هرگز نمي‏تواند با مرد مساوي باشد؛ زن فقط مي‏تواند چيزي باشد مثل مرد، ‏نه يك مرد.

بدترين زمان است، ‏اما بهترين زمان هم مي‏تواند باشد. بهترين زمان است، ‏زيرا عليرغم مشكلات غلبه‏ناپذير، ‏تحولاتي ايجاد شده است. تعداد بي‏شماري از ما، ‏در ايلات متحده و در سراسر جهان سال‏هاست كه براي دگرگوني اجتماعي تلاش مي‏كنيم. همچنين مكان‏هاي كاري ما به مثابه مدل‏هايي از يك گزينه دموكراتيك پي‏ريزي مي‏شوند تا سلسله مراتب را يكسان كنند.

بهترين زمان است، ‏زيرا اكنون‏امكان دگرگوني اجتماعي، ‏بيش از هميشه در تاريخ بشر وجود دارد. بهترين زمان است، ‏زيرا روح مقاومت نه فقط در ايالات متحده، ‏بلكه در سراسر جهان زنده است. 3

پي‏نوشت‏ها:

1. ‏south end press

2. joanna brenner.

3. نام يك مارك مشهور لوازم آرايشي در آمريكا Revlon.