پس از فروپاشي نظام دوقطبي شاهد بروز تحولات جديد و گسترده در سطح روابط بين الملل , نظير پايان نظام دو قطبي، پايان جنگ سرد و تشكيل دولتهاي نوپا و مستقل هستيم. دگرگوني در تعاملات بين الملل و برهم خوردن نظم موجود در جهان موجب ظهور تغييرات جديد در ساختار و ماهيت نظام بين الملل شد . يكي از اين تغييرات گسترش تروريسم در قالب و اشكال متفاوت آن است. مقاله حاضر به بررسي يكي از انواع آن با عنوان - تروريسم پست مدرن - مي پردازد.

-ترور در ادبيات سياسي و روابط بين الملل به كاربرد سيستماتيك ارعاب و خشونت پيش بيني ناپذير بر ضد حكومتها، سازمانها و ملتها براي دستيابي به اهداف سياسي، اجتماعي، اقتصادي اطلاق مي شود. گرچه مي توان پيشينه تروريسم را به دوران جنگ سرد و رقابت ميان دو ابرقدرت شرق و غرب براي ضربه زدن به ديگري نسبت داد ؛ اما آنچه اكنون از آن به عنوان تروريسم ياد مي شود با تروريسم دوران جنگ سرد كاملاً متفاوت است چه آنكه تروريسم در آن دوران عملياتي پراكنده، محدود و نسبتاً مشخص بوده كه بيشتر جنبه داخلي داشته و به طور عمده متوجه رهبران و ديپلمات ها مي شده و به عنوان بخشي از روابط بين الملل مورد حمايت يكي از دو قطب بوده است.

اما در سيستم بين الملل كنوني ديگر تروريسم به اقدام عليه دولتها محدود نمي شود زيرا دولتها تنها بازيگران عرصه بين الملل نبوده و نيروهاي فراملي جديدي نظير سازمان هاي بين المللي، شركتهاي چندمليتي و به طور عمده NGO ها به عنوان عوامل محدود كننده قدرت و امنيت دولت ها وارد صحنه بين الملل شده اند و همين امر سبب شده تا گستره تروريسم فراگير شده و علاوه بر دولتها، سازمانها، گروههاي مختلف، حتي افراد و ملتها را نيز در برگيرد.

تروريسم به گونه هاي مختلفي نمايان مي شود كه از شايع ترين آنها مي توان به تروريسم ايدئولوژيك ( تلاش براي تغيير قدرت سياسي حاكم )، تروريسم دولتي ( كاربرد خشونت توسط دولت يا تهديد به استفاده از آن )، تروريسم ناسيوناليستي ( تلاش براي كسب حق خودمختاري ملي و يا جدايي طلبي قومي ) و تروريسم سازمان يافته فراملي اشاره كرد.

بررسي آنچه که ما آن را تروريسم پست مدرن می ناميم، نيازمند شناخت بيشتر نسبت به تئوری های پست مدرنیستی است . ظهور اندیشه های پست مدرنیستی توسط روشنفکران اروپايي، نتيجه سرخوردگي جامعه روشنفکری اروپا از دستاوردهاي مدرنيته در غرب بود. علاوه بر بروز تمايلات پست ماتر ياليستی در میان شهروندان غربی، پست مدرن های سياسی متوجه ويراني تدريجی بنيانهاي سياسی عصر مدرن نظير امنيت، منافع ملي، حقوق بشر، حاكميت و ... - كه پست مدرنيسم از آن به عنوان ?نفي فراروايتها? ياد مي كند ? شدند. از بارزترين شاخصه هاي انديشه های پست مدرنيستی مي توان به عدم تجانس، ناهماهنگي و تغيير و تحول مداوم ?عدم پايبندي به اصول و قواعد از پيش تعيين شده و ثابت ? تحرك، پويايي، دگرگوني مستمر و بي اعتمادي شديد به تمامي گفتمانهاي جهاني، عام و كلي اشاره كرد. از آنجا كه پست مدرنيسم نسبت به تمامی فرهنگها و خرده فرهنگ ها توجه دارد، همواره در پی تمرکز زدايی از هر گونه مرکزيت است و چه بسا که در بررسی كاركرد های فرهنگي و اجتماعي، ?حاشيه? را نقش آفرين تر از متن می يابد و در پي آنست كه به فرعي ها، خرده فرهنگها، خرده گروهها و زير سيستم ها - بيش از فرا روايت ها - اعتبار و هستي بخشد.

بطور كلي تلاش نويسندگان پست مدرن در بعد سياسی، وارد کردن افراد، طبقات و گروههای مذکور ?اعم از نژادي، فرهنگي و قومي- از حاشيه به متن جامعه است.

علل و عوامل گسترش تروريسم

پس از پايان نظام دوقطبي و در دوران جديد، تروريسم به اشكال و انحاء مختلف ظهور پيدا كرده است . از جمله مهمترين علل و دلايل گسترش و موفقيت تروريست ها را مي توان در چند مورد خلاصه كرد :

الف) گسترش

1-پديدآمدن كشورهاي جديد و بالنتيجه بروز مشکلات جديد در آنها به دليل مسائل اقتصادي، خلا قدرت مركزي در برخي از نقاط مرزي و رقابت بين المللي براي سلطه براين كشورها .

2-نوآوري هاي فني كه موجب تسهيل اعمال تروريستي در سطح بين المللي شده است. (به ويژه استفاده از جنگ افزارهاي خودكار، موادمنفجره و تجهيزات كامپيوتري)

3-فقر اقتصادي و فرهنگي در بسياري از كشورها كه موجب ناتواني دولتها در سامان دادن به مسايل خانوادگي و اجتماعي شهروندان شده و جوانان را به سوي بي هدفي يا اهداف غير اصولي سوق مي دهد.

4-رونق تجارت جنگ افزار كه عاملي براي دسترسي سهل و سريع تروريست ها به آن شده است.

5-تلاش آمريكا در دوران پس از جنگ سرد براي سلطه بي رقيب و هژمونيک بر جهان كه با واكنش هايي از سوی كشورهاي در حال توسعه و حتي متحدان آمريكا روبرو شده است.

6-نقش رسانه ها در انتشار وسيع اخبار مربوط به عمليات تروريستي به ويژه پس از انقلاب رسانه اي كه از يكسو در ترويج افكار تروريستي مؤثر بوده و از سوي ديگر به حصول اهداف تروريست ها مبني بر جلب نظر افكار عمومي اثر گذار بوده است.

ب)دلايل موفقيت

1-جلب توجه افكار عمومي

2-فلج كردن فعاليت هاي تجاري و حكومتي

3-ايجاد ارعاب و وحشت به جهت انجام عمليات انتحاري، كشتار و تخريب

4-سازمان نيافتگي همكاري هاي بين المللي براي مبارزه با تروريسم به جهت عدم ارايه تعريف اصولي و منسجم از اين مفهوم .

تروريسم پست مدرن در پي آنست كه باتوجه به بي عدالتي هاي سياسي - اقتصادي - اجتماعي موجود در جهان، نژادپرستي، نابرابري در رشد و توسعه ميان كشورهاي شمال و جنوب، نقض گسترده حقوق بشر، گرسنگي و فقر و ... با دست زدن به اقدامات تروريستي علاوه بر ابراز نارضايتي به احقاق حقوق از دست رفته خويش نيز اقدام كند . در اين ميان نا کار آمدی برخي دولتها در انجام برخی کارويژه ها مانند ايجاد اصلاحات و تغييرات اجتماعي در جهت وارد ساختن حاشيه نشينان به متن، در دامن زدن به اقدامات تروريستی مؤثر مي باشد. از اينروست كه پس از پايان جنگ سرد و تسريع روند جهاني شدن در ابعاد مختلف و بروز مسايل ارضي، قومي، نژادي، فرهنگي و به ويژه اقتصادي - كه موجب پديد آمدن مشكلات متنوع براي بخشهاي بزرگي از جوامع بشري گرديد - بسياري از جوانان درگير اين مشكلات كه افق روشني را حتي در دوردست متصور نيستند براي ابراز نارضايتي و جلب توجه جهانيان به اعمال تروريستي روي آورده اند . حوادث 11 سپتامبر 2001و فروپاشي برج هاي دوقلو را مي توان در قالب تروريسم پست مدرن و براي اعتراض به وضع موجود توجيه كرد . امري كه سيستم بين الملل را دستخوش چنان تغيير و تحولي نموده كه بسياري از تحليلگران روابط بين الملل آن را يک نقطه عطف در تحولات سيستم بين الملل مي دانند كه به همان اندازه دگرگوني در سيستم بين الملل پس از پايان جنگ سرد و نظام دوقطبي حائز اهميت است.