هر چند افزايش تعداد دختران داوطلب شرکت در کنکور طي سالهاي گذشته بحثهايي برانگيخته بود، اما امسال وقتي سازمان سنجش آمار داوطلبان شرکت در اين آزمون را اعلام کرد، بسياري به گمانه زني درباره آينده آموزش و شرايط اجتماعي و اشتغال در ايران پرداختند.

امسال تعداد دختران داوطلب کنکور به بالاترين ميزان خود طي سالهاي پس از انقلاب رسيد به نحوي که تعداد پسرهاي متقاضي شرکت در کنکور به 39درصد کاهش يافت و خانمها 61درصد داوطلبان را تشکيل دادند.

براي اولين بار تعداد داوطلبان دختر در کنکور سال 77نسبت به پسر بيشتر شده بود؛ برتري اندکي که امسال به بالاترين ميزان خود در سالهاي گذشته رسيد تا جايي که بسياري نتوانند عقايد خود را در اين رابطه پنهان کنند.

براي اولين بار پس از برگزاري کنکور سال 77با پيشي گرفتن تعداد دختران دانشجو بر پسران ، زمزمه هايي مبني بر ارائه طرحي به مجلس قوت گرفت که طي آن دختران به تعداد مشخصي مي توانستند در برخي رشته ها مانند پزشکي پذيرفته شوند. طرحي که هيچ وقت به صورت جدي مطرح نشد اما پس از گذشتن چند سال دوباره قوت گرفت.

هر چند سهميه گذاري جنسيتي برخلاف اصل رقابت است ، اما براي اولين بار اين عبارت را رئيس سازمان سنجش به صورت علني پس از کنکور سال 82به زبان آورد؛ عبارتي که بسرعت در جامعه دهان به دهان شنيده شد و هنوز تصويب نشده ، باعث دلمشغولي و درگيري ذهني بسياري از داوطلبان کنکور و خانواده هايشان شد.

دکتر حسين رحيمي ، رئيس سازمان سنجش گفته بود: «ايجاد محدوديت 50درصدي در پذيرش دختران ، جبران کننده مشکل سربازي داوطلبان پسر خواهد بود».

رئيس سازمان سنجش در بخش ديگري از حرفهايش همچنين گفته بود: «اجراي طرح پذيرش جنسي مي تواند کيفيت دانشگاه ها را ارتقائ دهد». رحيمي افزوده بود: در حال حاضر در برخي رشته ها پذيرش داوطلبان دختر به بيش از 70درصد رسيده است.

در حالي که اگر سقف پذيرش جنسيتي در اين رشته ها لحاظ شود، نه تنها باعث حفظ تعادل در هرم جنسي دانشگاه ها مي شود، بلکه نوعي توازن جنسي در رشته هاي تحصيلي و تعداد دانش آموختگان دانشگاه ها به وجود مي آورد!

به کار فکر کنيم!

اين روزها پس از ارائه آمار شرکت کنندگان کنکور سراسري ، دوباره شايعه به راه افتادن سهميه گذاري جنسيتي قوت گرفته است.

هر چند وزير علوم ، تحقيقات و فناوري در گفتگو با «جام جم» اين شايعه را تکذيب مي کند اما باز هم اين تکذيب کمکي به جلوگيري از قوت گرفتن شايعه نمي کند.

اما چرايي مطرح شده اين مساله هنوز در هاله اي از ابهام قرار دارد. دکتر محمدعلي برخورداري رئيس دانشگاه تربيت مدرس در اين خصوص مي گويد: براي پرداختن به اين موضوع بايد به پيش زمينه هاي ماجرا هم توجه کرد. يعني بدون علت شناسي نمي توان موضوع را به طور کامل تاييد يا رد کرد.

برخورداري به نتيجه پژوهشي اشاره مي کند که طي آن ، انگيزه رقابتي دختران طي سالهاي گذشته در کنکور بالاتر رفته است و مي افزايد: پسرها هنوز براساس بينش هاي سنتي به درس و تحصيل نوعي نگاه ابزاري و درآمدزا دارند. اين نگاه در اين سالها به دليل کمبود کار حتي بين فارغ التحصيلان دانشگاه نيز تعديل شده است.

بنابر اين خيلي از پسرها ديگر تمايلي به دانشگاه رفتن ندارند. رئيس دانشگاه تربيت مدرس ، تصويب طرح تفکيک جنسيتي را تاييد يا رد نمي کند؛ اما مي گويد: در جوامعي مثل ما که سنتي يا نيمه سنتي هستيم ، طبيعي است که جامعه يکدفعه تغيير اساسي نمي کند؛ در حال حاضر بسياري از خانمها پس از اتمام تحصيلاتشان ، از کار فاصله مي گيرند و طبق بينش هاي سنتي در خانه مي مانند.

حتي تصويب چنين طرحهايي هم تازه اگر نتيجه داشته باشد - کوتاه مدت است. برخورداري در پايان مي گويد: به نظر من بايد تغيير ساختاري در نوع نگاه به درس و دانشگاه بين دختران و پسران به وجود بيايد، البته حتي در جوامع توسعه يافته غربي هم خيلي از خانمها، خانه دارند که در ايران اين تعداد بالاتر است.

سرانجام در بلندمدت منطقي نيست که ما به نحوي تحصيل خانمها را محدود کنيم.

سقف شيشه اي محو مي شود

دکتر محمود عبايي ، جامعه شناس به ماجراي افزايش تعداد متقاضيان دختر ورود به دانشگاه به شکل ديگري نگاه مي کند: «ببينيد، اصولا نگاه به خانمها در کشور، در بسياري عرصه ها منطقي نيست. براي مثال شما ببينيد ما در نظام مديريتي ، سقف شيشه اي داريم که مديران زن نمي توانند از اين سقف عبور کنند. به نظر من ، اين اتفاق همه به اين دليل مي افتد که حضور زنان در بعضي عرصه هاي مياني مديريت ، چندان جدي نيست ».

عبايي نکته جالب ديگري هم مطرح مي کند: ببينيد براي حضور جدي تر زنان ، بالاخره بايد بهايي بپردازيم. سالها مردان بيشتر در کنکور شرکت مي کردند و هيچ کس اعتراضي نمي کرد. اما حالا همه به شرکت بيشتر خانمها در کنکور معترضند.

ما بايد بعضي زيرساخت ها را براي خانمها فراهم کنيم ، اما اين کار را نمي کنيم و امکان دسترسي به کار را براي آنها از بين مي بريم ، بالاخره وقتي ما در يک جامعه سنتي زندگي مي کنيم کم کم بايد بعضي چيزها را تغيير دهيم.

دکتر عبايي که حضور بيشتر دانشجويان دختر را در دانشگاه ها، در شرايط فعلي مثبت ارزيابي مي کند، در پايان مي گويد: کمبود شرکت کنندگان پسر در دانشگاه ها مشکل خودشان است نه خانمها. خب وقتي آقايان به سمت مشاغل پردرآمد که عمدتا اشتغال در بازار آزاد است ، مي روند مسلم است خانمها از حداقل امکانات براي پيدا کردن کار که الان برايشان دانشگاه است استفاده مي کنند.

فقط رقابت ، همين

اما موضع رسمي وزارت علوم بر خلاف شايعاتي که درباره موافقت با طرح سهميه گذاري مطرح مي شود، فقط فراهم کردن شرايط رقابت به صورت يکسان است.

مدير کل دانشجويان داخل کشور وزارت علوم در اين رابطه مي گويد: موضع مديران و مسوولان وزارت علوم فقط برگزاري رقابت است ، همين. اما محدث کم کم از يک مسوول به قول خودش در هيات يک کارشناس حوزه آموزش عالي در مي آيد و مي گويد: اما به نظر شخصي بنده نيروي کار موثر در جامعه ، آقايان هستند و درصد کمي از خانمها جذب کار مي شوند.

با اين همه ، اما طي اين سالها آقايان نسبت به دانشگاه خوشبين نيستند و کمتر درس مي خوانند؛ چون حس مي کنند دانشگاه رفتن نتيجه چنداني براي آينده زندگي شان ندارد. محدث در تحليل ديگري از اين ماجرا مي گويد: «به نظر من اصولا پيشي گرفتن خانمها که امسال به 61درصد متقاضيان کنکور رسيد، پديده سالمي نيست.

در کشورهاي توسعه يافته اين اختلاف چه آقايان پيشي بگيرند و چه خانمها، متعادل است».

محدث ادامه مي دهد: البته عامل اصلي اين ماجرا هم اقتصاد بيمار جامعه است که حتي در روند تحصيلات هم اثر مي گذارد. وقتي سيستم اقتصادي نمي تواند براي فارغ التحصيلان پسر کار ايجاد کند، آنها از دانشگاه منصرف مي شوند و دخترها هم دانشگاه را دروازه اي براي زندگي خوب مي بينند چون دغدغه معيشت آنها به اندازه آقايان نيست.

محدث در خاتمه مي گويد: در نهايت اين اتفاق نتيجه يک جامعه پيشرفته و متعادل نيست.

عدالت را رعايت کنيد

2سال پيش و پس از اظهار نظرهاي موافقان و مخالفان اين طرح ، دانشجويان دختر با تجمعي پلاکاردهايي به دست گرفتند که فقط روي آن جمله «عدالت را رعايت کنيد» نقش بسته بود.

جمله اي که امروز دوباره بايد آن را تکرار کرد. به قول يکي از استادان جامعه شناسي دانشگاه تهران ، کنکور به اندازه کافي براي جوانان کابوس ايجاد مي کند، اين کابوس را براي دختران به صرف دختر بودنشان دو چندان نکنيم.