علي اكبر سياسي: در 1274 ش در تهران متولد شد و پس از انجام تحصيلات ابتدائي و متوسطه وارد مدرسه عالي علوم سياسي مشيرالدوله شد و دانشنامه گرفت. در 1290 دولت ايران قريب بيست نفر از جوانان كشور را تحت سرپرستي ريشارد براي ادامه تحصيل به اروپا فرستاد، از جمله علي اكبر سياسي در زمره آن بيست نفر بود. در اين سفر براي هركدام از محصلين نام خانوادگي انتخاب شد و چون علي اكبر رشته سياسي خوانده بود نام خانوادگي سياسي را براي خويش انتخاب كرد. پس از ورود به پاريس وارد دانشسراي رو آن شد و به تحصيل در رشته علوم تربيتي و روانشناسي پرداخت و مدت تحصيل وي مجموعاً پنج سال به طول انجاميد و در 1296 به ايران بازگشت و به استادي مدرسه دارالفنون مشغول شد. در 1298 علاوه بر تدريس به سمت مستشار و مترجم سفارت فرانسه در تهران برگزيده شد و قريب دو سال در آن سمت انجام وظيفه نمود. سياسي پس از بازگشت از اروپا در فكر تغييراتي در شئون مختلف كشور افتاد و با مشاركت عدهاي از دوستان خود جمعيتي به نام ايران جوان تأسيس كرد. هسته اصلي اين جمعيت غير از سياسي عبارت بودند از: حسن مشرف نفيسي، اسمعيل مرآت، محمد وحيد تنكابني، محسن رئيس، جواد عامري. اساسنامهاي كه خيلي مترقي و تند بود تهيه كردند از جمله در مرامنامه آنها آمده بود: تجزيه امور مدني از مسائل روحاني، الغاء كاپيتولاسيون، الغاء محاكم خصوصي و ارجاع كليه امور به محاكم عمومي، تجديدنظر در قراردادهاي گمركي، ايجاد راهآهن، ايجاد مدارس عمومي و اجباري براي پسران و دختران و چند مورد ديگر.
جمعيت ايران جوان پس از مدتي روزنامهاي به نام جمعيت كه بطور هفتگي منتشر ميشد دائر كردند كه شماره اول آن دوازده صفحه بود و مطالب متنوعي در آن نوشته شده و چندين كاريكاتور هم در آن شماره به چشم ميخورد. وقتي سردار سپه قدرت گرفت، اعضاء مؤسس ايران جوان را پذيرفته و مرامنامه آنها را مطالعه و مورد تصويب و اجرا قرار داد.
علي اكبر سياسي در 1308 مجدداً براي ادامه تحصيل به اروپا رفت و در رشته روانشناسي دكترا گرفت و رسالة وي با درجه ممتاز مورد تصويب استادان قرار گرفت و جايزهاي نيز از طرف دانشگاه به او داده شد. سياسي در 1931 به ايران بازگشت و در وزارت فرهنگ رياست تعليمات عاليه به او واگذار شد و در دارالمعلمين عالي نيز به تدريس روانشناسي و فلسفه پرداخت.
در 1313 پس از تأسيس دانشگاه تهران وي به استادي روانشناسي در دانشكده ادبيات منصوب شد و در سال بعد عضو پيوسته فرهنگستان جديدالتأسيس ايران شد. در 1321 به رياست دانشكده ادبيات برگزيده شد و در مرداد همان سال در كابينه احمد قوام وزارت فرهنگ را عهدهدار شد. سياسي در اين سمت قانون تعليمات اجباري را از مجلس سيزدهم گذرانيد و براي دانشگاه تهران كه ضميمه وزارت فرهنگ بود استقلال گرفت و از طرف روساء دانشكدهها به رياست دانشگاه مستقل تعيين شد.
پس از بلواي 17 آذر 1321 قوام السلطنه تمام روزنامهها و مجلات كشور را تعطيل كرد و مديران آن را به زندان افكند و دكتر سياسي وزير فرهنگ وقت لايحه جديدي به قيد دوفوريت به مجلس داد و ضمن لغو تمام امتيازات براي صاحب امتيازي مطبوعات، اصول جديدي را در نظر گرفت كه يكي داشتن ديپلم متوسطه و ديگري بضاعت مالي بود.
پس از سقوط كابينه احمد قوام، علي سهيلي به نخستوزيري منصوب شد و پست وزارت فرهنگ مجدداً به دكتر علي اكبر سياسي تفويض گرديد. در 1323 در كابينه مرتضي قلي بيات (سهام السلطان) به وزارت مشاور برگزيده شد. در 1326 در كابينه ابراهيم حكيمي براي بار سوم وزير فرهنگ شد و بالاخره در كابينه ساعد به وزارت امور خارجه معرفي گرديد. و در 1325 عضويت هيئت نمايندگي ايران را در سازمان ملل عهدهدار گرديد.
دكتر علي اكبر سياسي مجموعاً مدت 12 سال رياست دانشگاه تهران را عهدهدار بود. در سال 1333 به موجب طرحي كه از طرف يكي از نمايندگان به مجلس داده شد، انتخاب رياست دانشگاه از رؤساي دانشكدهها سلب و قرار شد وزير فرهنگ سه نفر از اساتيد دانشگاه را كه رتبه آنها از 9 كمتر نباشد به شاه پيشنهاد كند و شاه يكي از آنها را انتخاب كند. لذا جعفري وزير فرهنگ وقت، سه نفر را پيشنهاد نمود. نفر اول دكتر منوچهر اقبال بود كه به رياست دانشگاه انتخاب گرديد. دكتر اقبال براي تقدير از خدمات دكتر سياسي به وي مقام رياست افتخاري دانشگاه تهران را داد.
دكتر علي اكبر سياسي پس از كنار رفتن از رياست دانشگاه، تلاشي براي كارهاي دولتي به عمل نياورد و همچنان با استادي و تدريس در دانشكده ادبيات امرار وقت ميكرد و سرانجام بازنشسته شد و به مقام استادي ممتاز رسيد.
دكتر سياسي داراي تأليفات متعددي در رشته تخصصي خود ميباشد، از جمله ميتوان كتابهاي مباني فلسفه عليالنفس يا اصول روانشناسي، نظريههاي شخصيت يا مكاتب روانشناسي و چندين كتاب درسي و چند ترجمه را نام برد. او اصول روانشناسي جديد را در ايران بنياد نهاد، از اين رو به نام بنيانگذار و پدر روانشناسي جديد در ايران معروف ميباشد. وي در جواني با دختر صمصام الملك بيات ازدواج كرد و صاحب چند فرزند شد كه ارشد آنها دكتر هدايت سياسي هماكنون استاد دانشكده بهداشت است.
سياسي در اواخر عمر در خارج از ايران ميزيست و كتابي به زبان فارسي تحت عنوان گزارش يك زندگي نوشته و انتشار داد كه در حقيقت شرح حال و زندگي نامه او بود. در اواخر 1368 به ايران بازگشت و در ششم خرداد 1369 درگذشت.
منابع:
1- کتاب شرح رجال سیاسی نظامی معاصر ایران، ج 2، نوشته دکتر باقر عاقلی ، انتشارات گفتار با همکاری نشر علم، 1380
