ملويل لوئيس ديويي [1] در دهم دسامبر 1851 در آدامز سِنتر [2] نيويورك متولد شد. پدرش جوئل [3]، علاوه بر پيشه كفاشي، به كارهاي مختلفي اشتغال داشت. ديويي تحصيلات مقدماتي خود را در زادگاهش به پايان رساند. او كه از همان ابتداي زندگيش شوق وافري به مطالعه و يادگيري داشت و براي تعليم خود و ديگران اهميت زيادي قائل بود، در هفده سالگي به اخذ گواهينامه معلمي نايل آمد و مدت كوتاهي به تدريس پرداخت. در 1870 وارد كالج امهرست [4] شد و در آغاز سال سوم تحصيل خود در كتابخانه كالج به كار پرداخت و پس از فراغت از تحصيل در 1874 نيز كار خود را نخست به عنوان كمك كتابدار و سپس به سمت كتابدار در آنجا ادامه داد (7: ج 7، ص 144). از همان آغاز كارش در كتابخانه، متوجه نياز به شكل مناسب‌تري از سازماندهي شد؛ شكلي كه از تغييرات و جابجايي‌هاي دائمي ناشي از روش‌هاي متداول آن زمان، جلوگيري مي‌كرد. ديويي تصميم به بررسي وضع سازماندهي كتابخانه‌هاي موجود در ايالت نيويورك و ناحيه نيوانگلند گرفت. نتايج اين بررسي‌ها كه بر عدم كارآيي سازماندهي مجموعه اين كتابخانه‌ها، اتلاف وقت و پول، و دوباره كاري‌هاي مداوم در آنها دلالت داشت، برايش حيرت‌آور بود. از اين‌رو، خود بر آن شد، نظامي را پي‌افكند كه استفاده از آن آسان باشد، مشكل تغييرات مداوم را حل كند، و كاربرد جهاني آن ممكن باشد (7: ج 7، ص 145).

پيش از بيست دو سالگي، در حالي كه هنوز فارغ‌التحصيل نشده بود، پيش‌نويس طرح رده‌بندي دهدهي ديويي را آماده كرد (124: 1). اين طرح ابتدا در كتابخانه كالج امهرست مورد استفاده قرار گرفت و سپس ويرايش اول آن با عنوان «طرح رده‌بندي و نمايه موضوعي براي فهرستنويسي و تنظيم كتاب‌ها و جزوات در كتابخانه» [5] در 42 صفحه در 1876 منتشر شد (9: 249).

ديويي در آوريل 1876 به بستون رفت و در آنجا فعاليت‌هاي گسترده خود را در حرفه كتابداري دنبال كرد. در همان سال، چند بنياد مهم ديگر كتابداري توسط وي شكل گرفت و او را به چهره برجسته دنياي كتابداري بدل ساخت: او باني اصلي همايش كتابداران در فيلادلفيا بود كه به تأسيس انجمن كتابداران ايالات متحده امريكا، كتابخانه‌هاي انجاميد، «مجله كتابداري» [6] به سردبيري او ايجاد شد، و دفتر امور كتابخانه‌ها [7] به همت او تأسيس گرديد (177: 2). وي در سازماندهي انجمن كتابداران امريكا نقشي اساسي برعهده گرفت، و به كمك «مجله كتابداري» به نوسازي حرفه كتابداري پرداخت. با هدايت و تشويق او، دفتر امور كتابخانه‌ها در جهت استاندارد كردن لوازم و تجهيزات و روش‌هاي كتابخانه‌اي گام‌هاي بلندي برداشت (178: 2).

وي، در 26 اكتبر 1878، با آني گادفري [8] ازدواج كرد. حاصل اين ازدواج، تنها فرزندش، گادفري ديويي بود كه در 1887 به دنيا آمد. او نيز به دليل همكاري‌اش با رده‌بندي دهدهي ديويي در حرفه كتابداري مشهور گرديد (178: 2).

در 1883 به عنوان كتابدار كتابخانه كالج كلمبيا برگزيده شد. در آنجا اين فرصت را يافت كه نظريات كتابداري خود را عملي سازد. در مقام كتابدار، در نخستين سال خدمتش، ده هزار جلد كتاب به مجموعه افزود، ساعات كار كتابخانه را افزايش قابل ملاحظه‌اي داد و در جهت اعتلاي كتابخانه و كيفيت خدمات آن گام‌هاي بزرگي برداشت (38: 5).

يكي از آرزوهاي ديرين ديويي تأسيس مدرسه كتابداري بود. وي در كالج كلمبيا به مدد ايمان و شور خود به تأسيس نخستين مدرسه كتابداري دنياي نوين مبادرت كرد. اين در حالي بود كه كالج كلمبيا در ضرورت تأسيس آن ترديد داشت، اما با تلاش سرسختانه او، هيأت امناي كالج، سرانجام در 1884 تأسيس مدرسه كتابداري كالج كلمبيا را به تصويب رساند. اين مدرسه، رسماً در 1887 افتتاح شد (124: 1-125). ديويي به اين ترتيب به آرزوي ديرين خود جامه عمل پوشاند و با اشتياق تمام به تربيت دانشجويان خود پرداخت. تأسيس اين مدرسه، حرفه كتابداري را در امريكا دگرگون كرد و شايد به قولي، حتي موجب پيدايش اين حرفه در آنجا شد (125: 1). روي هم رفته، سال‌هاي خدمت ديويي در كالج كلمبيا، دوره بسيار سازنده‌اي در زندگي او محسوب مي‌شود. با اين همه، برخي فعاليت‌هاي او، از جمله گردآوري مجموعه‌هاي پراكنده از بخش‌هاي مختلف كالج و تمركز آنها در كتابخانه مركزي، به رغم مخالفت‌هاي استادان كالج؛ وضع مقررات سخت در مورد استفاده از كتابخانه؛ پذيرش دانشجويان زن در مدرسه كتابداري، به رغم مختلط نبودن كالج؛ و به‌طور كلي اكراه او از قبول سنت‌هاي پذيرفته شده كالج كلمبيا منجر به ايجاد مشكلاتي در روابط او و هيأت امناي كالج شد كه سرانجام استعفاي او را در 1889 به دنبال داشت (178: 2؛ 124: 1-125).

ديويي، در پي استعفايش از كالج كلمبيا، مدرسه خود را به آلباني نيويورك منتقل كرد، و اين مدرسه به نام مدرسه كتابداري ايالت نيويورك [9] مشهور گرديد. علاوه بر اداره امور اين مدرسه، وي سرپرستي كتابخانه ايالتي را نيز برعهده داشت (125: 1). اين كتابخانه با مديريت و رهبري ديويي توسعه يافت و به پيشرفت‌هاي چشمگيري نايل آمد، تا آنجا كه در 1903 به چهارمين كتابخانه بزرگ ايالات متحده امريكا بدل گرديد. از مدرسه كتابداري او نيز كتابداراني فارغ‌التحصيل شدند كه بر كل حرفه، تأثير قابل ملاحظه‌اي گذاشتند (31: 5).

برنامه آموزشي اين مدرسه، از آن زمان تاكنون، برنامه‌اي الگو بوده است. تني چند از شاگردانش به شهرها و ايالات ديگر گسيل شدند و به تأسيس مدارس كتابداري، به ويژه در مؤسسه فن‌آوري دركسل [10] واقع در فيلادلفيا، در مؤسسه پرَت [11] در بروكلين، و در مؤسسه آرمور [12] در شيكاگو پرداختند (326: 3).

ديويي در 1890 و براي بار دوم در 1892 به رياست انجمن كتابداران امريكا انتخاب شد (178: 2)، در تمشيت امور آن لياقت و كفايت بسيار نشان داد و در واقع رهبري حرفه كتابداري را در امريكا به‌دست گرفت. خدمات ديويي در آلباني نيويورك تا 1905 ادامه داشت (41: 5). از آن پس به ناحيه ليك پلاسيد [13] نقل مكان كرد و فعاليت‌هاي فرهنگي خود را در باشگاه آنجا كه قبلاً آن را به منظور پيشرفت تعليم و تربيت تأسيس كرده بود متمركز ساخت. اين باشگاه تعاوني به سرعت توسعه يافت. ديويي، خود، آن را "دانشگاهي در دل طبيعت" توصيف كرده است (125: 1). وي تمام همّ خود را متوجه توسعه و گسترش اين باشگاه كرد و بقيه عمرش را در آنجا گذراند. در همانجا بود كه در 26 دسامبر 1931، بر اثر عارضه خونريزي مغزي درگذشت. جسدش سوزانده شد و خاكسترش به آرامگاه ابدي او واقع در كليساي ليك پلاسيد انتقال يافت (7: ج 5، ص 154، 157).

ديويي، در زمان حياتش، دوازده ويرايش از رده‌بندي خود را منتشر كرد، و در واپسين روزهاي عمرش نيز در تدارك ويرايش سيزدهم بود (7: ج 5، ص 156-157). ويرايش بيستم آن در 1989 منتشر شد كه اكنون متداول‌ترين نظام رده‌بندي كتابخانه‌اي در جهان است. در بيش از 135 كشور به كار مي‌رود و به بيش از 30 زبان ترجمه شده است. در ايالات متحده امريكا، 95 درصد كتابخانه‌هاي عمومي و آموزشگاهي، 25 درصد كتابخانه‌هاي دانشگاهي و دانشكده‌اي، و 20 درصد كتابخانه‌هاي تخصصي آن را به‌كار مي‌برند. همچنين تنظيم كتابشناسي‌هاي ملي بريتانيا، استراليا، كانادا، هند، ايتاليا، اندونزي، اردن، كنيا، پاكستان، زيمبابوه، ايران، و چندين كشور ديگر براساس اين رده‌بندي صورت گرفته است (4: ج 1، ص بيست‌وشش).

علاوه بر انتشار ويرايش‌هاي مختلف رده‌بندي‌اش و نگارش مقالات متعدد، به‌ويژه در «مجله كتابداري»، دو اثر مهم ديگر نيز بر جاي گذاشت كه عبارتند از : «قواعد فهرست‌هاي رده‌اي و مؤلف مورد استفاده در كتابخانه كالج كلمبيا» [14] در 1888 و «قواعد فهرست‌برگه‌اي مدرسه كتابداري» [15] در 1889 (239: 9).

ديويي، بي‌ترديد، مشهورترين نام در كتابداري امريكاست. شايد دليل اصلي شهرت وي، كاربرد جهاني نظام رده‌بندي‌اي باشد كه او مبتكرش بود؛ اما آنچه وي را تبديل به كتابداري بزرگ كرد صرفاً اختراع يك طرح رده‌بندي نبود، بلكه او به كل حرفه كتابداري تعلق داشت. وي با حرفه كتابداري در كانون واقعي آن، و در پرشورترين، جدي‌ترين، خوشبينانه‌ترين، و پوياترين دوره آن، روبه‌رو شد و آن را دگرگون ساخت (23: 6).

فرمونت رايدر [16]، سرگذشتنگار ديويي، او را نابغه‌اي سرشار از نيرو، انديشمندي كوشا و خستگي‌ناپذير توصيف مي‌كند. وي خاطر نشان مي‌سازد كه دستاورد اساسي مبارزات شصت ساله ديويي اين بود كه كتابداري را نه تنها به منزله يك حرفه، بلكه به منزله يك علم نيز ترويج كرد (123: 1-126). بليس، هنري اولين [17]، كتابدار امريكايي درباره وي مي‌گويد:

"ذهني سرشار از انديشه‌هاي رؤيايي داشت، رؤياهايي كه به انديشه، و انديشه‌هايي كه به واقعيت تبديل شد" (126: 1). به گفته متكاف [18]، كتابدار ديگر امريكايي، حرفه كتابداري به حق، مديون ديويي است. وي مي‌افزايد: "مادام كه انجمن‌هاي كتابداري، مدارس كتابداري، مجلات تخصصي، و نظام‌هاي رده‌بندي داريم، در حقيقت شالوده آنها دستاوردهاي ملويل ديويي بوده است" (8: 8). ديويي، در دوران اشتغالش به فعاليت‌هاي كتابداري، فرضيه رشد طبقه حرفه‌اي جديدي را در آستانه قرن بيستم به اثبات رساند (43: 5). وي معتقد بود كه "كتابداري يك پيشه نيست، امانتي مقدس و فرصتي مناسب براي خدمتگزاري است. ديويي پرداختن به حرفه كتابداري را جهاد تلقي مي‌كرد و آن را حرفه‌اي پويا، مثبت، نيرومند، و جدي مي‌دانست" (125: 1).

مآخذ:

1) تامپسون، جميز، تاريخ اصول كتابداري. ترجمه محمود حقيقي. تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1366

2) Comaromi, John P. "Dewey, Melvil". World Encyclopedia of Library and Informaiton Services, PP 177-178;

3) Detlefsen, Ellen Gay. "Library Education: History", Ibid.;

4) Dewey, Melvil. Dewey Decimal Classification and Relative Index. Edition 20, Edited by John P.Comaromi. Albany, N.Y.: Forest Press, 1989;

5) Garrison, Dee. "Dewey the Apostle", in Melvil Dewey: The Man and the Classification. Edited by Gordon Stevenson and Judith Kramer Greene. Albany. N.Y.: Forest Press, 1983;

6) Kaser, David. "The Dewey Era in American Librarianship", ibid;

7) Linderman, Winifred B. "Dewey, Melvil". Encyclopedia of Library and Informaiton Science. Vol. 7, PP. 144-145, Vol. 5, PP. 154-157;

8) Metcalf, Keyes D. "Reminiscences of Melvil Dewey", In Melvil Dewey: The Man and the Classification, Ibid;

9) Thornton, John L. Selected Readings in the History of Librarianship. 2nd.ed. London: The Library Association, 1966.

پی نوشت:

 [1] Melvil Louis Dewey

 [2] Adams Center

 [3] Joel

 [4] Amherest Colleg

 [5] A Classification and Subject Index for Cataloguingand Arranging the Books and Pamphlets of a Library

 [6] Library Journal

 [7] Library Bureau

 [8] Annie Godfrey

 [9] New York State Library School

 [10] Drexel Institute Technology

 [11] Pratt Institute

 [12] Amour Institute

 [13] Lake Placid

 [14] Rules for Author and Classed Catalogs as Used inColumbia College Library

 [15] Library School Card Catalog Rules

 [16] Fremont Rider

 [17] Henry Euelyn Bliss

 [18] Keyes D.Metcalf

◊ برگرفته از دايرة المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني، نوشته محمود حقيقي