از همان اوان جوانی، در ميان قريش در دلاورى و بزرگوارى برجسته و در آزادانديشى، آزادمنشى و ستم ستيزى سرآمد بود. (2) سلحشورى و توان رزمى وى همزمان با آغاز دوره جوانى نمودار شد.

حمزه در سال دوم بعثت اسلام آورد. مورخان نوشته‌اند روزی از شکار بازمی‌گشت که ناگاه با صحنه شگفتی مواجه شد: مردم زیادی جمع شده بودند و ابوجهل را تماشا می‌کردند که محمد رسول خدا را اهانت و اذیت می‌کرد. حمزه به خشم آمد و به ابوجهل حمله کرد، کمان خود را بر سر او کوبید و او را نقش بر زمین ساخت.

بعد از این حادثه بود که اظهار اسلام نمود و فریاد ملکوتی «اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محمداً رسول الله» سر داد.

گرويدن وى به اسلام موجب سربلندى دين خدا شد؛ (3) زيرا پس از آن مسلمانان از انزوا بيرون آمدند و قريش با درك پشتيبانى حمزه از پيامبر اكرم(ص) از آزارهاى خود كاستند و رفتارشان با رسول خدا و مسلمانان ملايم تر شد. (4)

در تاریخ نمونه‌های فراوانی از حمایت‌های او در دوران قبل از هجرت ثبت شده است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به رشادت او در شب پیمان عقبه دوم در منی اشاره کرد. در آن شب مشرکان خشمناک مکی برای انتقام از مردمان مسلمان یثرب به سوی آنان حمله‌ور شدند؛ ولی ناگاه با شمشیر دو دلاور اسلام، حمزه و علی بن ابی طالب علیه السلام مواجه گشتند و عقب نشستند.

به هنگام هجرت مسلمانان به مدینه، همسر حمزه از مهاجرت سر باز زد. حمزه ناچار به تنهایی به مدینه هجرت کرد و تنها فرزند خود، عماره، را در مکه به مادرش سپرد. در مدینه نیز حمزه هم‌چون پروانه‌ای بر گرد شمع وجود رسول خدا می‌چرخید.

پيامبر اكرم(ص) به مسائل دفاعى حكومت نوبنياد خود اهتمام خاصى داشتند. ايشان با تشكيل گروه هاى رزمى درصدد برآمدند امنيت مدينه را تامين كرده، مسلمانان را براى رويارويى با دشمنان آماده سازند. بر اين اساس هفت ماه پس از هجرت، نخستين گروه گشتى رزمى را به فرماندهى حضرت حمزه(ع)، اعزام نمودند. گرچه اين رويارويى بدون درگيرى پايان يافت ولى نشانه اى از اقتدار سپاه اندك اسلام در برابر كاروان بزرگ مشركان بود. (5)

رسول گرامى اسلام در ربيع الاول سال دوم هجرت غزوه «ابواء» را تدارك ديد (6) و درجمادى الاولى غزوه «ذات العشيره» را به قصد تعقيب كاروان قريش سازماندهى كرد. در اين دو غزوه نيز پرچمدار سپاه اسلام، حضرت حمزه بود. (7)

حمزه(ع) در جنگ بدر حضورى درخشنده داشت. اين نبرد با امدادهاى الهى و دلاورى هاى بى مانند اميرمومنان على(ع) و سلحشورى حمزه، با پيروزى قاطع سپاه اسلام به پايان رسيد. در اين پيكار تنى چند از سران كفر به دست تواناى حمزه به هلاكت رسيده يا به اسارت درآمدند. طعيمه بن عدى و ابوقيس بن فاكه از جمله اين كشته شدگان بودند؛ (8) و «اسود بن عامر» به دست حمزه به اسارت درآمد. (9)

حمزه بن عبدالمطلب در غزوه «بنى قينقاع» پرچمدار سپاه اسلام بود. يهوديان بنى قينقاع نخستين گروه يهود بودند كه با اسلام اعلام جنگ نمودند. سپاه اسلام قلعه آنها را محاصره كرد. آنگاه رسول خدا(ص) آنان را از مدينه تبعيد نمود و اموالشان رامصادره كرد. (10)

يك سال پس از جنگ بدر، غزوه احد با هدف مقابله با مشركانى كه براى انتقام گيرى از مسلمانان و جبران شكست بدر به سمت مدينه آمده بودند آغاز گرديد.

حمزه و برخى ديگر از مسلمانان سلحشور، معتقد به جنگ برون شهرى بودند، حمزه به رسول خدا عرض كرد:

«سوگند به آن كه قرآن را بر تو فرستاد امروز دست به غذا نخواهم برد، مگر آن كه بيرون مدينه با شمشير خود بر دشمن بتازم!» (11)

حضرت حمزه از معدود قهرمانانى بود كه در جنگ، نشان بر خود مى نهاد و بدين وسيله خود را به دوست و دشمن معرفى مى كرد. (12) او نمونه اى از شجاعت و دليرى در ميدان نبرد بود، خود را به اعماق صفوف دشمن مى رساند و با دشمن درگير مى شد، از قدرت بازوى برجسته اى بهره مند بود. در احد با دو شمشير پيش رسول خدا مى جنگيد و مى گفت: «من شير خدا هستم!» (13)

شهادت

در جنگ احد، به هنگام تهاجم دشمن، وفادار و ثابت قدم از رسول خدا دفاع مى كرد و توانست سى مشرك جنگجو را به هلاكت برساند. يكى از مشركان به نام «وحشى»، زير درختى در كمين وی نشسته بود. حمزه او را ديد و آهنگ او كرد. يكى از دشمنان راه را بر او بست، حمزه به او حمله كرد و وى را به قتل رساند. سپس با شتاب به سوى وحشى خيز برداشت ولى پايش در گل سر خورد و به زمين افتاد. در اين هنگام وحشى زوبين به سويش پرت كرد ... (14) و بدين ترتيب آن بزرگوار پس از عمرى جهاد در راه خدا و يارى پيامبر گرامى در پانزدهم شوال سال سوم ه.ق به شهادت رسید.

پیکر بی‌جان او نیز از کینه‌ی مشرکان به دور نماند. هند، مادر معاویه، به انتقام ِ کشتگان بدر بدن حمزه را مثله کرد و جگر او را بیرون کشید.

مرگ حمزه بر پیامبر خدا بسیار گران آمد و سخت گریست و فرمود: «در سراسر عمرم غمناک‌تر از این زمان نبوده‌ام.»

آنگاه بر او درود فرستاد، بر پیکرش نماز گزارد، هفت تکبیر گفت و او را در سرزمین احد به خاک سپرد.

رسول خدا(ص) در منزلت او فرمود:

«سالار شهيدان در روز قيامت نزد خداوند حمزه است» (15)

پى نوشتها:

1- تنقيح المقال، ج 1، ص 375؛ اعيان الشيعه، ج 6، ص 245؛ اسد الغابه، ج 2، ص 46.

2- دايره المعارف اعلمى، ج 17، ص 41.

3- سيره ابن اسحاق، ص 152.

4- كامل ابن اثير، ج 2، ص 83؛ تنقيح المقال، ج 1، ص 375؛ طبقات ابن سعد. ج 1، ص 93.

5- مغازى واقدى، ج 1، ص 9.

6- كامل، ج 1، ص 523.

7- كامل، ج 2، ص 112؛ تاريخ طبرى، ج 2، ص 408؛ طبقات ابن سعد، ج 2، ص 9.

8- مغازى، ج 1، ص 150؛ كامل، ج 2، ص 75.

9- مغازى، ج 1، ص 140.

10- تاريخ طبرى، ج 2، ص 481.

11- مغازى، ج 1، ص 211.

12- همان، ص 259.

13- اعيان الشيعه، ج 6، ص 245؛ مستدرك حاكم، ج 3، ص 194؛ سير اعلام النساء،ذهبى، ج 1، ص 131.

14- مغازى، مترجم، ج 1، ص 207.

15- مستدرك حاكم، ج 3، ص 199.

منابع:

1. سایت اهل بیت www.al-shia.com ، نوشته محمد هادى مهتدى

2. http://daneshnameh.roshd.ir