چارلز ساندرز پيرس در 15 سپتامبر 1839 در شهر کمبریج ایالت ماساچوست آمریکا متولد شد. مادرش سارا هانت میلز و پدرش بنجامين پيرس (1809-1880) رياضي دان و اختر شناس دانشگاه هاروارد بود. چارلز پس از طی تحصیلات مقدماتی وارد دانشگاه هاروارد شد و در رشته شیمی به تحصیل پرداخت و در سال 1863 در این رشته از دانشگاه هاروارد فارغ التحصيل شد. در طی این سال ها به مطالعات فلسفی نیز می پرداخت.

از 1861 تا 1891 جزء کارمندان شرکت کرانه ايالات متحده و سازمان نقشه برداري بود. هرچند از سال 1869 به بعد چند سالي نيز به رصدخانه هاروارد پيوست. يکي از کتاب هايي که ساندرز بعدها منتشر کرد، يعني پژوهش هاي فتومتريک (1878)، حاصل يک سلسله رصدهاي او در آنجا بود.

پيرس در سال هاي تحصيلي 1864 - 1865 و 1869 و 1870 در هاروارد در زمينه تاريخ علم جديد و در سال 1870 -1871 در زمينه منطق تدريس کرد. از 1879 تا 1884 معلم منطق در دانشگاه جان هابکينز بود. ولي به دلايلي قرارداد همکاريش با آنجا تمديد نگرديد و با وجود جانبداري ها و حمايت هاي ويليام جيمز، ديگر اشتغال دانشگاهي منظمي پيدا نکرد. پيرس مردي گمنام بود، و به همین علت او را براي تدريس فلسفه در دانشگاه‏ها شايسته نمي‏دانستند.

در سال 1887 در پنسيلوانيا سکني گزيد و کوشيد با نوشتن گزارش و مقاله براي نشریات زندگيش را بچرخاند.

در طی همین سال ها بود که به طرح مکتب فلسفی پراگماتیسم (اصالت عمل) پرداخت و اصطلاح پراگماتيسم را در سال 1878 براي اولين بار وارد فلسفه نمود. پيرس در ژانويه همان سال در مقاله ای با عنوان «چگونه انديشه هايمان را روشن سازيم» که در نشريه «ماهنامه دانش عامه» انتشار داد، پس از خاطر نشان کردن اين نکته که عقايد ما واقعا قواعدي بر عمل هستند، اظهار داشت که براي بسط دادن يک مفهوم ذهني فقط لازم است معين کنيم اين مفهوم براي ايجاد چگونه رفتاري به کار مي آيد و آن رفتار براي ما يگانه معناي آن است.

پیرس معتقد بود براي کسب وضوح کامل در افکارمان درباره يک موضوع فقط لازم است توجه کنيم آن موضوع حاوي چه نتايج عملي متصوري مي تواند باشد و چه تاثيراتي مي توانيم از آن انتظار داشته باشيم.(1)

تصور پيرس از عمل گرايي روشي براي شفاف سازي تصورات بود و او آن را براي روشن کردن تصورات معنا، حقيقت و واقعيت مورد استفاده قرار داد. پيرس بر آن بود که تحقيق از شک و ترديد، از عدم يقين سرچشمه مي گيرد، احساسي ناخوشايند که براي رهايي خود از آن تقلا و کوشش مي نماييم.(2)

پيرس باور را احساسي خوشايند توصيف می کرد که در ما به منزله عادتي عملي مشخص مي گردد. باور داشتن به مثابه داشتن عادتي عملي به شيوه اي خاص و در شرايطي خاص است. اين انديشه بدان معناست که معناي تصوري انتزاعي را بايد در تصور ما از آثار و نتايج عملي يا محسوس آن تحت شرايط فرضي گوناگون يافت. پيرس حقيقت را نتيجه حاصل از تحقيق تعريف مي کرد، تحقيقي که به شيوه اي خاص و با ملاحظات احتياطي خاص، همچون پژوهش هايي که مشخصه روش هاي علمي است، انجام مي شود.

پيرس از شيوه اي که ويليام جيمز نظريه پراگماتيسم را مي پروراند راضي نبود و در سال 1905 نام نظريه خود را از پراگماتيسم به پراگماتيسيسم تغيير داد.(3)

ساندرز فيلسوف شكاكي بود كه خويشتن را جايزالخطا مي‏خواند، زيرا معتقد بود كه ممكن است بسياري از افكار وي در معرض خطا و لغزش باشد. پيرس مي‏گفت: «من آدمي هستم كه منتقدان، هيچ وقت از او سخن خوبي نخواهند گفت.» از آن جا كه فلسفه اصالت عمل لغزش‏پذيرِ او، حقيقت را نسبت به زمان و مكان، تغييرپذير مي‏دانست، وي را بر آن مي‏داشت كه به هر نظر فلسفي تا زماني كه حقيقتِ آن به محك تجربه، به ثبوت نرسيده است، به ديده شك و ترديد بنگرد.

فلسفه اصالت عملِ پيرس، پس از چندي مورد توجه فلاسفه و انديشمندان بسياري قرار گرفت و در ساليان بعد، افراد زيادي از اين فلسفه، تأثير پذيرفتند و آن را به اوج رساندند.

چارلز ساندرز پيرس سرانجام در 14 آوريل 1914 م در 75 سالگي درگذشت.

پس از مرگش مجموعه مقالات او در 6 مجلد در فاصله سال هاي 1931 تا 1935 انتشار يافت و دو جلد ديگر آن در سال 1958 منتشر شد.

پی نوشت:

1- جيمز، ويليام، براگماتيسم، مترجم عبدالکريم رشيديان، ص 41

2- براون، استوارت، همان، ص 434

3- کاپلستون، فردريک، تاريخ فلسفه، مترجم بهاءالدين خرمشاهي، ص 335-334

منابع:

- کتاب بزرگان فلسفه، نوشته هنری توماس، ترجمهفریدون بدره ای، انتشارات علمی فرهنگی.

- روزنامه رسالت 9/2/1385