سيد محمد طباطبائي يكي از زعماء روحاني مشروطيت ايران است. وي فرزند سيد صادق طباطبائي مجتهد معروف دوره ناصرالدين شاه ميباشد. تولدش در سال 1258 هـ . ق در كربلا اتفاق افتاد. پس از آنكه تحصيلات ابتدائي را آموخت، نزد پدرش فقه و اصول را فرا گرفت و چندي نيز نزد شيخ هادي نجم آبادي و ميرزا ابوالحسن جلوه حكمي معروف درس ميخواند، سپس به عراق عزيمت نمود و مدت ده سال به تكميل تحصيلات خود پرداخت تا به مقام اجتهاد نائل آمد و دو سال قبل از قتل ناصرالدين شاه به ايران آمد و به وظايف ملي و مذهبي مشغول شد. در اواخر سلطنت مظفرالدين شاه با مشروطهخواهان همداستان شد و براي برقراري حكومت مشروطه تلاش بسيار كرد. در نتيجه اين اقدامات فرمان مشروطه صادر و دستور انجام انتخابات داده شد. در انتخابات دوره اول، طباطبائي از طرف اقليت مذهبي به وكالت مجلس معرفي گرديد. او در مجلس از وزنههاي موثر بود و مردم اعتقاد عجيبي به او داشتند. بعد از آنكه محمد علي ميرزا مجلس را به توپ بست، طباطبائي و بهبهاني و چند تن ديگر از نمايندگان به پارك امين الدوله پناه بردند ولي پس از مدت كمي حكومت از محل اختفاء آنها مستحضر شد و عدهاي سرباز به آنجا ريخته و كليه ساكنان آنجا را دستگير و سيد محمد طباطبائي را با خفت و خواري به باغشاه بردند ولي محمد علي شاه با او روبوسي كرد و از اين عمل عذر خواست و با پرداخت سه هزار تومان، از او تقاضا كرد تا تهران را ترك گويد و او هم مدتي در شميران متوقف و بعد به خراسان رفت و در مشهد رحل اقامت افكند و مدتي در آنجا باقي ماند تا سرانجام پس از خلع محمدعلي ميرزا به تهران آمد و از طرف مردم استقبال باشكوهي از او به عمل آمد و مجدداً مرجعيت خود را پيدا كرد.
در جنگ بينالمللي اول كه موضوع مهاجرت پيش آمد، طباطبائي نيز جزء مهاجرين بود. مدتي در كرمانشاه و قريب يك سال در استانبول توقف نمود و از طرف دولت عثماني كليه مخارج او پرداخت. در سال 1336 طباطبائي به تهران بازگشت و بقيه عمر را به عبادت گذرانيد و در سال 1299 ش در سن 81 سالگي درگذشت.
منابع:
1- کتاب شرح رجال سیاسی نظامی معاصر ایران، ج 2، نوشته دکتر باقر عاقلی ، انتشارات گفتار با همکاری نشر علم، 1380