يورگن مولتمان Jorgen Moltman  در سال ۱۹۲۶ در هامبورگ آلمان زاده شد. او در يك خانواده روشنفكر غيرديني به دنيا آمد. به همين خاطر آموزش مسيحي عميقي نديد اما با شاعران و فيلسوفان ايده آليسم آلمان از جمله لسينگ، گوته و نيچه آشنا شد.

درآن زمان از مسيحيت و كليسا و انجيل دور بود اما از همان جواني همواره براين عقيده بود كه بايد هرچيزي را كه ديگران آموخته بودند خود كشف كند و بياموزد و بفهمد، از همين رو الهيات براي او همواره نوعي سير و سلوك شگفت انگيز بوده است.

در ۱۹۴۴ زمان جنگ جهاني دوم در ۱۸سالگي به ارتش فراخوانده شد تا بجنگد. در آن دوران اشعار گوته، فاوست، زرتشت و نيچه را به عنوان خوراك فكري همراه خود برد. شش ماه به عنوان سرباز خدمت كرد اما در ۱۹۴۵ در بلژيك به دست نيروهاي انگليسي اسيرشد. ۳ سال در اردوگاه هاي جنگ در بلژيك و اسكاتلند و انگلستان اسير بود.

در اردوگاه بلژيك بود كه ديد چگونه زندانيان از درون افول مي كنند و اميدشان را از دست مي دهند و به خاطر يأس و نااميدي، ضعيف و بيمار مي شوند و مي ميرند. همين سرنوشت در انتظار مولتمان هم بود اما او نجات پيداكرد: با گرويدن به دين در اردوگاه اسراي جنگي در بلژيك. درآنجا يك كشيش نظامي آمريكايي، انجيلي به او داد. مطالعه انجيل چشمانش را به سوي خدا، خدايي كه با قلب هاي شكسته است، باز كرد. او دريافت كه خدا حتي در پشت سيم هاي خاردار حضور دارد. اما هروقت سعي مي كرد اين تجربه حضور خدا را فراچنگ آورد، تجربه از او مي گريخت. اين تجربه بيان ناپذير او را به الهيات علاقه مند كرد. پس از بازگشتش به آلمان در ۱۹۴۸ شروع به مطالعه منظم الهيات در دانشگاه گوتينگن كرد.

مولتمان در ۱۹۵۲ دكترايش را در الهيات از دانشگاه گوتينگن گرفت و ازدواج كرد. در ۱۹۶۴ كتاب الهيات اميد را منتشر كرد.

يورگن مولتمان با چاپ كتاب الهيات اميد (۱۹۶۴ ـ ترجمه انگليسي ۱۹۶۷) جهشي خيره كننده و ناگهاني در الهيات داشت و خود را به عنوان يكي از پيشروان الهيات مسيحي تثبيت كرد.

چندي بعد به سمت استادي الهيات سيستماتيك در دانشگاه توبينگن كه مقام مهم و پروجهه اي بود برگزيده شد و از ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۴ در آنجا تدريس كرد. او اكنون استاد بازنشسته و ممتاز الهيات دانشگاه توبينگن است. مولتمان از زمان ازدواجش همواره در كار الهيات از ياريهاي همسرش برخوردار بوده است.

بحث هاي دائمي با او چشمانش را به بسياري چيزها گشود و او را از آنچه آن را «محدوديت هاي رواني و اجتماعي ديدگاه و داوري مردانه اش» مي خواند آگاه كرد. همسرش اليزابت وندل صاحب چندين كتاب در الهيات مسيحي است و نقش فعالي در الهيات فمينيست دارد.

الهيات مولتمن را با عناوين مختلفي ناميده اند نظير الهيات اميد، الهيات رستاخيز، الهيات صليب، الهيات سياسي و الهيات رهايي بخش.

اما يك موضوع در همه نوشته هايش حضور دارد: اميد به آينده، آينده اي مبتني بر ظهور مجدد عيسي مسيح يعني اميد به حاكميت الهي. تعلق خاطر مولتمان به پديده اميد اساساً ريشه در تجربه هاي شخصي او به عنوان يك زنداني جنگي دارد.

اندیشه

براي مولتمان الهيات سفري اكتشافي به سرزميني ناشناخته است، بدون هيچ نقشه و فقط با «كنجكاوي». در اين معني ورود به انديشه هاي الهياتي براي او اوصاف يك سير و سلوك را دارد تا يك سفر ساده. اين سير الهياتي را مي توان به دو دوره تقسيم كرد:

۱ـ مولتمان از ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۷ سه كتاب اساسي چاپ كرد كه مهمترين آنها كتاب الهيات اميد بود. او ايمان مسيحي را اساساً عبارت مي داند از اميد به آينده آدميان و اين جهان بر طبق وعده اي كه خداوند در كتاب مقدس بيان كرده است. او در همين ارتباط به مفهوم رستاخيز و معاد شناسي توجه خاص دارد و رستاخيز مسيحي را به صورت يك نظريه فعال مبتني بر اميد عرضه مي كند. او معتقد است كه معادشناسي مسيحي به دگرگون كردن حال نظر دارد. از همين روست كه مي گويد الهيات دان صرفاً دلمشغول ارائه تفسير متفاوتي از عالم وتاريخ و طبيعت نيست بلكه آنها را در انتظار وقوع تحول و دگرگوني عظيم الهي تغيير مي دهد. بنابر اين، به عقيده مولتمان تاريخ واقعيتي است كه با وعده خدا در حضور خدا سامان و بنيان پيدا مي كند و انسانها به عنوان افق وعده، آن را تجربه مي كنند. در اين معني، رستاخيزشناسي او در الهيات اميد با رستاخيزشناسي الهياتي سنتي مربوط به آخرت تفاوت دارد.

۲ـ مولتمان در دوره دوم كار الهياتي اش كه از ۱۹۷۸ آغاز مي شود هدفش اين است كه با درنظرگرفتن متن و روابط و نسبت هاي ميان مفاهيم و آموزه هاي مهم الهيات مسيحي سلسله اي از نگرش هاي سيستماتيك نسبت به الهيات عرضه كند. مهمترين جهت گيري او در دوره دوم، اتخاذ ديدگاهي جامع نسبت به طبيعت و تمركز بر طبيعت و تجربه است.

مولتمان مي كوشد به كمك ديدگاه خاصش در هرمنوتيك بر تعارض ميان تفاسير الهياتي و انسان شناسانه متون مقدس غلبه كند و به تعبير خود، آموزه مسيحي مربوط به خدا را از محدوده متافيزيك قديم جوهر محور و متافيزيك جديد مبتني بر انفسي بودن متعالي رها سازد. بسياري از انديشه هاي او در اين حوزه مختص به مسيح شناسي و مفهوم خدا در الهيات مسيحي است.

مولتمان بر اهميت اخلاقي و الهياتي آموزه خدا در ديدگاهش راجع به رستاخيز و معادشناسي تأكيد مي ورزد. او مي كوشد با استمداد از خداي زنده اي كه در عالمي زنده به ما عنايت و توجه دارد، انسان و طبيعت را به هم پيوند دهد. اين بدين دليل است كه براي او پرسش از خلقت و ارتباط آن با خدا يك مسأله محوري در دنياي معاصر است. مولتمان در مورد خدا نظري را مطرح مي كند كه بين وحدت وجود و خدايي كه كاملاً جداي از خلقت است قراردارد. يكي از آخرين آثار او ظهور يا فرارسيدن خدا نام دارد كه بحثي است در معاد و رستاخيزشناسي. به عقيده مولتمان رستاخيزشناسي درباره چيزي مربوط به آخرالزمان و پايان جهان نيست بلكه درباره «آغازهاي نو» است، درباره ظهور و تجلي خدا. او در اين اثر مي كوشد بين ديدگاههايي كه سنتاً از هم واگرايي دارند جمع كند و وقوع رستاخيز را در همه عرصه هاي هستي عالم و وجود آدمي تبيين نمايد.

مولتمان عقيده دارد كه هرگز به الهيات به عنوان دفاعي از آموزه هاي قديمي يا جزميات رسمي نپرداخته است. به عبارت ديگر شيوه او در تفكر شيوه اي تجربي است، سير وسلوكي است در انديشه ها و عقايد. به علاوه او برديالوگ و گفت وگو تأكيد مي كند. بنابراين رهيافت الهياتي او به حقيقت خدا مبتني بر منطق گفت وگو است. اين از آن روست كه مولتمان معتقد است حقيقت را بايد بيشتر در ديالوگ و گفت وگوي جدي يافت تا در نظامهاي الهياتي و جزميات متعارف. لذا براي او الهيات يك كار مشترك است و الهيات دانان به جامعه واحد و مشتركي تعلق دارند. به همين خاطر مولتمان همواره سرگرم ديالوگ با كاتوليك ها و مسيحيان ارتدوكس و يهوديان بوده است.

براي مولتمان چنانكه گفته شد، الهيات تخيل حاكميت خدا در جهان و تخيل جهان در پرتو حاكميت و ملكوت خداوند است. از اين رو مي توان الهيات او را الهيات حاكميت خدا خواند. به يك معني او يكي از مبدعان و پيشگامان الهيات مسيحي در جهان معاصر است. اگرچه بسياري از انديشه هاي او مربوط به عقايد خاص مسيحي درباره مسيح و تثليث و رنج و كليساست اما رهيافت كلي او در الهيات كه ناظر به مفاهيمي همچون اميد و انتظار و رستاخيز و آغازهاي نو است و تجربه و سلوك فكري و ديالوگ و همپرسي را محور روش خود قرارمي دهد مي تواند براي الهيات دانان و انديشمندان ساير اديان نيز الهام بخش باشد. اين نكته كه او الهيات را نگرشي بسته و تفسيركننده صرفاً امور واقع در گذشته و حال نمي داند و بربرخي از مقولات دين از جمله معاد و رستاخيزشناسي و حاكميت الهي در زمين تأكيد و توجه ويژه دارد براي علاقه مندان به بسط و گسترش نظام يا نگرش الهياتي اي ناظر به «آينده» ، تأمل برانگيز است.

منابع:

1. http://www.iran-newspaper.com/1382/820818/html/think.htm