نام رسمی کشور آذربایجان جمهوری آذربایجان (به آذربایجانی: Azərbaycan) و پایتخت آن باکو است. جمهوری آذربایجان در منطقه جغرافیایی قفقاز و در گذرگاه اروپا و آسیای جنوب غربی و در جوار دریای خزر قرار گرفته است.
نوع حکومت جمهوری آذربایجان جمهوری پارلمانی چند حزبی با یک مجلس قانونگذاری است. جمهوری آذربایجان از سال ۲۰۰۱ به عضویت شورای اروپا در آمده است. اکثریت جمعیت جمهوری آذربایجان مسلمان شیعه هستند. ۸۹٪ جمعیت آن ترک زبان هستند. در کنار زبان ترکی آذربایجانی (زبان رسمی) زبان های روسی، ارمنی، کردی، تالشی، یهودی و لزگی نیز صحبت میشود.
جغرافیا
جمهوری آذربایجان در جنوب رشته کوهای قفقاز و شمال رودخانه ارس در مجاورت دریای خزر واقع شده.
کشورهای مجاور جمهوری آذربایجان عبارتاند از: ایران، ارمنستان، ترکیه، گرجستان، روسیه و کشورهای دیگر کناره دریای خزر، ترکمنستان و قزاقستان. جمهوری آذربایجان شامل منطقه خود مختار نخجوان است که در غرب ارمنستان، شمال غرب ایران و شرق ترکیه قرار دارد.
شهرهای مهم
1. باکو پایتخت با ۱۹۰۰۰۰۰ نفر جمعیت بزرکترین شهر کشور
2. گنجه جمعیت ۳۰۰۰۰۰
3. آستارا
4. اردوباد
5. خان کندی
6. سومقاییت
7. شوشا
8. شکی
9. شیروان
10. شاماخی
آب و هوا
از لحاظ آب و هوائی جمهوری آذربایجان دارای چندین نوع آب و هوای مختلف است. درجه هوای متوسط در مناطق جلگهای شمال و شرق کشور تا ۶ سانتیگراد در زمستان و ۲۶ سانتیگراد در تابستان میرسد، در حالیکه در مناطق کوهستانی غربی زمستانها تا ۹- در زمستان و ۱۲ درجه سانتیگراد در تابستان میرسد. بطور کلی شمال و شرق کشور دارای آب و هوای نسبتاً خشک و کوهستانی است در حالیکه منطقه جنوب شرقی آب و هوای مرطوب و ملایم تری دارد. مناطق غربی شامل قره باغ و نخجوان نسبتاً مرطوب و کوهستانی هستند. مناطق مرکزی شامل جلگههای وسیع مستعد کشاورزی است که توسط رود کر آبرسانی میشوند.
تاریخ
منطقه که امروز جمهوری آذربایجان نامیده میشود در گذشته به نام آلبانیای قفقاز یا آران و شیروان نامیده میشد. و اصولا آن سوی رود ارس تا سال ۱۹۱۸ هیچ گاه نام آذربایجان نمیداشت این منطقه پس از جنگهای ایران روس و طی معاهده ترکمنچای به همراه دیگر شهرهای قفقاز جنوبی از خاک ایران جدا گردید و به روسیه تزاری ملحق شد و پس از آن اتحاد جماهیر شوروی میراث دار این تغییرات گردید. در سال ۱۹۱۸ حزب مساوات با تحریک ترکان عثمانی و بر اساس عقاید پانترکیسم دولتی تشکیل داد و نام آن را جمهوری مستقل آذربایجان نامید در سال ۱۹۲۰ این حکومت به وسیله بلشوویکها سرنگون گردید.
1. دوران باستان
حدود نه قرن پیش از میلاد اقوام آریایی (مادها) در این سرزمین سکنی گزیدند و در قرون هفتم و هشتم پس از شکست ایرانیان و سقوط دودمان ساسانی اعراب بر این سرزمین مسلط شدند.
2. سلجوقیان
در دوره سلجوقيان حكمرانان محلي آذربايجان كه خراج گزار سلجوقيان بودند اين سرزمين را اداره مي كردند. دوران سلجوقيان دوران شكوفاي ادبیات فارسی در منطقه آران و شيروان است. مشهورترين شاعران اين دوران نظامي گنجوي , خاقاني شرواني مي باشند.
3. حمله مغول و تیمور
در قرون سیزده و چهارده میلادی با حجوم مغولها و تاتارها(تيمور لنگ)سلسله هاي محلي ور افتادند. در قرن پانزده میلادی خانات محلی تحت سلطه آق قویونلو ها، تا به سلطنت رسیدن شاه اسماعیل صفوی به قسمت عمده اران، شروان و قره باغ تسلط داشتند. آران و شروان (جمهوری آذربایجان) جزو اولین مناطقی بود که شاه اسماعیل صفوی تحت سلطه خود در آورد. بعد از جنگ تاریخی چالدران این منطقه به اشغال ترکان عثمانی درآمد تا دو باره هشتاد سال بعد ایرانیان(شاه عباس) موفق به بازپسگیری این منطقه شدند.
4. افشار و قاجاریه
در قرون بعد تحت حکومت افشاریه و سپس این سرزمین در داخل حکومت قاجاریه قرار داشته که در نهایت به سال ۱۲۰۷ خورشیدی در پی پیمان ترکمانچای میان ایران و روسیه از ایران جدا و به ضمیمهٔ روسیه تزاری شد.
جمهوری دمکراتیک آذربایجان (آذربایجان دمکراتیک جمهوریتی) در سال 1918بدنبال فروپاشی روسیه تزاری اعلام موجودیت کرد. رهبری این جمهوری را محمد امین رسولزاده از حزب مساوات آذربایجان بر عهده داشت. سران این دولت نام آذربایجان را بر این جمهوری گذاشتند که با اعتراض روشنفکران ملی ایرانی آذربایجان روبرو شد. ولی به دلیل ضعف ایران و پشتیبانی بلشویکها نتیجه بخش نبود.
5. در اتحاد جماهیر شوروی
از سال ۱۹۲۰ با پیروزی بلشویکها جمهوری آذربایجان یکی از جمهوریهای تشکیل دهنده اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود.
6. استقلال
جمهوری آذربایجان در روز ۳۰ اوت ۱۹۹۱ در خلال فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اعلام استقلال نمود.
دین و مذهب
پیرامون ۷۰ درصد مردم جمهوری آذربایجان شیعه هستند و کلاً ۹۳٫۴ درصد مردم این کشور مسلمان بوده و ۴٫۸ درصد مسیحی ارتدکس و بقیه (۲٫۴ درصد) پیرو کیشهای دیگرند.
