اهداف و نمای کلی پایگاه

نگرش و رویکرد کلی پایگاه معارف قرآن، ارایه خدمات علمی به پژوهش گران و محققان علوم قرآنی است. در همان نگاه نخست دانشنامه موضوعی قرآنی بخش عمده ای را به خود اختصاص می دهد که حاوی هزاران مقاله در موضوعات مختلف به شکل دسته بندی شده و موضوعی درختی است.

بخش مقالات و معرفی آثار علمی قرآن پژوهشی و نیز آثار مختلف و متنوع مرکز که به صورت دیجیتالی در دسترس کاربران قرار گرفته و دسترسی به کتابخانه‌های مرکز فرهنگ و پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی که حاوی هزاران عنوان کتاب می‌باشد، بیانگر این مطلب است.

رویکرد پایگاه به حوزه پژوهش این امکان را به کاربران می دهد که به آسانی بتوانند به منبع غنی و کاملی از مباحث و مسایل و موضوعاتی قرآن دسترسی پیدا کنند. هر یک از کتاب هایی که در بخش آثار مرکز قرار گرفته خود مجموعه ای گرانسنگ از آخرین پژوهش های قرآنی است که با همکاری صدها محقق تدوین و تالیف شده است.

در حال حاضر پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز به‌عنوان زیر مجموعه "مدیریت پژوهش‌های رسانه‌ای" در حوزه اطلاع‌رسانی پژوهش‌های قرآنی فعالیت می‌کند و هدف از اجرای این طرح این است که آن پایگاه مرکز فرهنگ ومعارف قرآن را به یکی از بزرگ‌ترین پژوهشگاه‌های مجازی در حوزه قرآن پژوهی تبدیل کنند.

بخش های پایگاه

پایگاه مرکز فرهنگ و معارف قرآن از تنوع و گستردگی بسیاری برخوردار می باشد اما در عین تنوع از انسجام و هماهنگی خاصی نیز بهره‌مند است. برای آشنایی بیشتر خوانندگان با بخش های مختلف ای پایگاه قرآنی به توضیح مختصر آنها می‌پردازیم.

1. دانشنامه موضوعی قرآن

این دانشنامه که در دو بخش مجزای معارف و علوم قرآن دسته بندی شده است، حاوی بخش های زیر می‌باشد:

● معارف قرآن

- خدا شناسي

- پيامبر شناسي

- امام شناسي

- آخرت شناسي

- انسان شناسي

- جهان شناسي

- اعلام قرآن

- اخلاق

- دين شناسي

- عرفان

- فقه و اصول فقه

- فلسفه و منطق

- ادبيات و زبان شناسي

- زن و خانواده

- حقوق

- علوم تربيتي

- روان شناسي

- علوم سياسي

- مباحث اجتماعي

- اقتصاد

- تاريخ وجغرافيا

- علوم طبيعي و رياضي

- هنر

● علوم قرآن

- جايگاه و ويژگي هاي قرآن

- اعجاز قرآن

- تاريخ قرآن

- ترجمه قرآن

- تفسير قرآن

- فهم و زبان قرآن

- قرات و تجويد

- قرآن پژوهي

- سوالات و شبهات قرآني

در حال حاضر این دانشنامه بیش از 5 هزار مقاله علمی را در بر دارد و بر پایه برنامه ریزی تلاش می شود تا همه مقالات قرآنی اینترنتی به زبان های فارسی و عربی و سپس انگلیسی را در این مجموعه در دسترس کاربران اینترنت قرار دهد.

از ویژگی های انحصاری و بسیار مفید این مجموعه آن است که افزون بر پیوند مقالات به پایگاه اصلی نسخه ذخیره شده آن نیز در این پایگاه وجود دارد. این مساله از آن جا مهم و ارزشی است که ممکن است به عللی امکان دسترسی به پایگاه اصلی وجود نداشته باشد در این صورت کابر می تواند از نسخه ذخیره شتده استفاده نماید.

2. نسخه های دیجیتالی آثار مرکز

مرکز فرهنگ و معارف قرآن به منظور دسترسی آسان و استفاده بهتر کاربران شبکه جهانی اینترنت اقدام به ارایه نسخه های دیجیتالی کتب و تولیدات قرآنی خود در پایگاه معارف قرآن نموده است. بر این اساس تاکنون بخش عمده منابع و کتب تولیدی مرکز فرهنگ و معارف قرآن از جمله تفسیر بیست جلدی راهنما، پنج جلد نخست دائره المعارف قرآن کریم، ده جلد از فرهنگ قرآن، دوره کامل فرهنگ موضوعی تفاسیر، ترجمه بر گرفته از تفسیر المیزان و مجموعه پرسمان های قرآنی از جمله پرسمان موضوعی نبوت، معاد، نماز، علوم قرآنی قرائت قرآن و کتاب تحقیقی امام حسین (ع) و قرآن و نیز کتب و تفاسیر دیگر در این پایگاه قرار داده شده است.

1/2. ترجمه های قرآن مرکز

در بخش ترجمه، چهار ترجمه به زبان فارسی قرار داده شده است. دو ترجمه از آثار مرکز می باشد که ترجمه بر اساس تفسیر راهنما و ترجمه بر اساس تفسیر المیزان است. متن کامل این ترجمه ها پیش از انتشار مکتوب به صورت الکترونیکی و در فضای وب توسط این پایگاه منتشر شده است. ترجمه استاد فولادوند و آیت الله مکارم شیرازی از دیگر ترجمه های موجود دراین بخش است. کاربران می توانند با انتخاب سوره مورد نظر و یافتن آیات به ترجمه آیه نیز دسترسی یابند.

2/2. فرهنگ موضوعی تفاسیر

در این گزینه دوره سه مجلدی فرهنگ موضوعی تفاسیر در اختیار کاربران قرار گرفته است. این مجموعه که فهرست موضوعی بیش از بیست عنوان از تفاسیر معروف شیعی و سنی است به شکل الفبایی و بیان صفحه تفسیر و آیه و سوره مربوطه تدوین و تنظیم شده است. با کمک این مجموعه می‌توان دیدگاه مفسران را در باره بیش از سه هزار موضوع قرآنی جستجو و دریافت نمود.

3/2. دایره المعارف قرآن کریم

دايرة المعارف قرآن كريم شامل اطلاعات پايه، معتبر و اصيل در باب علوم و معارف و اعلام قرآنى است كه به گونه‌اى آسان‌ياب و روان در دسترس قرآن‌پژوهان واهل تحقيق و پژوهش مي باشد. از ويژگى‌هاى اين دايرة المعارف استوارى بر پايه نظام الفبايى در چينش مدخل‌ها؛ استفاده از منابع اصيل و متقن و دست اول؛ ارائه همه آرا و مبانى اصلى در هر موضوع؛ برخوردارى از نظام ارجاع درون مقاله اى و برون مقاله اى و بهره ورى از نثر معيار مي باشد. پنج جلد نخست این اثر كه در اختيار كاربران قرار گرفته است حاوي مدخل" آب تا بقعه مبارکه " است که در بر دارنده بيش از 500 مدخل اصلي و ارجاعي مي‌باشد. کلیه مقالات دائره المعارف به صورت تمام متن در این پایگاه ارائه می‌شود.

4/2. فرهنگ قرآن

«فرهنگ قرآن» معجم معنايي معارف و مفاهيم قرآن كريم است كه به شيوه‌‌اي نو و بي‌نظير و به صورت الفبايي – موضوعي سامان يافته است. اين كتاب حاوي هزاران موضوع قرآني است كه در بيش از 25 جلد تدوين مي‌شود. اين مجموعه كه بزرگ‌ترين فرهنگ مفهومي موضوعات قرآني است علاوه بر نقش اطلاع‌رساني در زمينه معارف قرآن، خود نوعي تفسير موضوعي به شمار مي‌آيد. ده جلد نخست این اثر در پایگاه معارف قرآن در اختيار كاربران قرار گرفته است حاوي مداخل "آب تا حق الیقین " و در بر دارنده بيش از 750 مدخل اصلي و هزاران مدخل فرعي مي‌باشد.

5/2. جرعه ای از زلال وحی

اين تفسير اثر حضرت آيت الله ميرزا ابوالقاسم محمدي گلپايگاني از مفسران و عالمان برجسته است كه با راهيابي به محضر قرآن، تشنگان را از زلال معارف آن سيراب مي ساخت. مجموعه 6 جلدي جرعه اي از زلال قرآن، تفسير بيست و يك سوره از قرآن ( از سوره اسراء تا صافات ) است. دو جلد از این اثر گرانقدر در پایگاه معارف قرآن در اختیار قرآن پژوهان قرار گرفته است.

6/2. پرسمان های قرآنی

یکی از فعالیت های مرکز فرهنگ ومعارف قرآن پاسخ گویی به پرسش ها و شبهات قرآنی است. در حال حاضر گروه پرسش و پاسخ های این مرکز به بیش از پنجاه هزار پرسش، پاسخ داده و درباره ده ها شبهه قرآنی کارهای پژوهشی و تحقیقاتی فشرده و کاملی را به سرانجام رسانده است. بخشی از پرسش و پاسخ های موجود به شکل کتاب چاپ و منتشر شده است که در بخش آثار مرکز شماری از آن ها در دسترس کاربران قرآن گرفته است. ازجمله این آثار می توان به موارد زیر اشاره نمود: برايم از قرآن بگو، سر سفره خدا، با بهار دلها، پرسمان قرآني نماز، پرسمان‏ علوم قرآني، پرسمان قرآني معاد، پرسمان قرآني نبوت، پرسمان قرائت قرآن، امام حسين (ع) و قرآن

3. اطلاع رسانی از پژوهش های قرآنی

معرفی تازه‌ترین کتب و پایان‌نامه‌ها و مقالات قرآنی به همراه چکیده‌ای از مقاله یا متن از دیگر بخش‌های این پایگاه است که کاربران و پژوهشگران قرآنی با مراجعه به آن می‌توانند با آخرین دستاوردهای پژوهشی و پیشینه موضوعات تحقیق آشنا شوند.

در بخش تازه های کتب قرآنی، افزون بر نام کتاب و نویسنده مطالبی درباره موضوعات اصلی کتاب به شکل کلید واژه ارایه شده است. برای دسترسی بیش تر این امکان فراهم آمده است تا محقق بتواند با کلیک کردن روی موضوع به منابع دانشنامه نیز دست یابی داشته باشد. چکیده کتاب به گونه ای نوشته شده است تا اهم مطالب آن در دسترس کاربران قرار گیرد.

همین شیوه در مقالات نیز به کار گرفته شده است. مقالات این مجموعه افزون بر مقالات تولیدی مدیریت پژوهش‌های رسانه ای مرکز فرهنگ ومعارف قرآن که در مطبوعات چاپ و منتشر شده است حاوی مقالات منتشر شده در مطبوعات کشور است. در این بخش افزون بر این که چکیده ای در اختیار کاربران قرار گرفته و یا به دانشنامه موضوعی قرآن به تناسب مقاله پیوند داده شده است گاه اصل مقاله به دو شکل متن و یا تصویر ارایه شده است. البته تلاش بر آن است تا حتی الامکان متن کامل مقالات در دسترس کاربران قرار گیرد و کمتر از تصویر مقاله استفاده شود تا امکان استفاده و یادداشت برداری برای محققان و پژوهشگران فراهم آید.

پایان نامه های قرآنی گزینه دیگر این بخش است. در این جا به همان شیوه که کتب و مقالات معرفی می‌شود، پایان نامه های قرآنی معرفی می‌گردند. چکیده نویسی این پایان نامه با شیوه نامه‌ای خاص، از سوی محققان مرکز فرهنگ و معارف انجام می شود.

تاکنون بیش از 700 پایان نامه قرآنی شناسایی و چکیده نویسی شده و شماری از آن ها در این پایگاه قرار داده شده است. نسخه های مکتوب پایان نامه نیز در کتاب خانه تخصصی مرکز فرهنگ و معارف قرآن در دسترس محققان و دانشجویان قرار دارد.

معرفی قرآن پژوهان زنده و فعال کشور، از دیگر گزینه های بخش اطلاع رسانی است. در این بخش تلاش شده است تا محققان قرآنی شناسایی و معرفی شوند. گفتنی است که مرکز فرهنگ و معارف قرآن کتاب قرآن پژوهان ایران را چاپ و منتشر کرده است که در مجلد نخست آن بیش از سیصد نفر قرآن پژوه فعال کشور معرفی شده اند.

از دیگر گزینه های بخش اطلاع رسانی می توان به معرفی پایگاه های قرآنی و نرم افزارهای قرآنی آن اشاره کرد. در این مجموعه ها تلاش شده است تا مهم ترین و جامع ترین پایگاه فعال در سه زبان فارسی و عربی و انگلیسی شناسایی و معرفی شوند. پایگاه هایی در این مجموعه معرفی شده اند که بخش عمده و اصلی آن ها حوزه قرآن و علوم و معارف آن باشد. از این رو از معرفی پایگاه هایی که تنها بخش کوچک و غیر قابل توجهی را به قرآن اختصاص داده اند پرهیز شود.

نرم افزارهای قرآنی معرفی شده در این بخش نیز از مجموعه نرم افزارهایی است که در مرکز فرهنگ و معارف قرآن وجود دارد و محققان مرکز از آن ها برای کارهای تحقیقاتی بهره می برند. برخی از نرم افزارها از ویژگی چند‌‌رسانه ای برخوردارند و می تواند برای اقشار مختلف سنی و علمی مفید باشد.

4. دسترسی به کتابخانه تخصصی قرآن

از دیگر امکانات پایگاه مرکز فرهنگ ومعارف قرآن دسترسی کاربران به محیطی است که آنان را با کتابخانه های دفتر تبلیغات و به ویژه کتابخانه تخصصی قرآن پیوند می دهد. کاربران و محققانی که در یک موضوع تحقیق می کنند می تواند افزون با آشنایی با پیشینه موضوع تحقیق و پژوهش خود از مجموعه کتب موجود در کتابخانه های دفتر همراه با موضوع و شناسه کامل از کتاب اطلاع یابند.در این بخش امکان دستیابی به مشخصات کتابشناسی و نشانی کتابخانه‌ای بیش از 000/20 عنوان کتاب قرآنی از طریق نام نویسنده، عنوان کتاب و موضوع آن فراهم شده است.

5. پاسخ به پرسش‌های قرآنی

در این بخش از پایگاه برای کاربران این امکان فراهم آمده است تا با گروه پرسش و پاسخ ها و پایگاه اختصاصی آن ها که به نام پرسمان قرآنی فعالیت می کند ارتباط برقرار کنند. کاربران می تواند پرسش های خود را از طریق این پایگاه ارسال و جواب خود را دریافت دارند.

کانون گفتمان قرآنی که یکی از کانون های فعال قرآنی در عرصه اینترنت می باشد از مجموعه های " گروه پاسخ به پرسش های قرآنی" مرکز است. کاربران می توانند با این انجمن و کانون از طریق پایگاه معارف و با کلیک کردن روی تالار گفت و گو ارتباط و پیوند یابند.

6. اخبار قرآن پژوهی

یکی از بخش های جذاب و به روز پایگاه معارف قرآن، بخش خبری آن است. در این بخش جدیدترین اخبار قرآن پژوهی مانند: اخبار سمینارها و همایش های قرآنی، خبر انتشار جدیدترین کتاب های قرآنی، اخبار مربوط به دیدگاه های نوین قرآن پژوهان و اخبار مرکز فرهنگ ومعارف قرآن به طور مستمر در اختیار قرآن پژوهان قرار می‌گیرد.

کلیه اخبار درج شده در این پایگاه، به صورت موضوعی آرشیو می‌شود و کابران با توجه به نیاز خود می‌توانند خبرهای قرآنی را در موضوعاتی همچون: کتاب، همایش ها، اخبار قرانی بین المللی و اخبار ویژه مرکز فرهنگ ومعارف قرآن بازیابی نمایند.

چشم انداز پایگاه

هدف اصلی از راه اندازی پایگاه معارف قرآن، راه اندازی بزرگترین پژوهشگاه مجازى قرانی در محیط وب است اما منظور از پژوهشگاه مجازى چیست؟

همان‏گونه كه دانشگاه مجازى در صدد ايجاد فضايى مشابه محيط آموزشى در وب است تا دانشجو علاوه بر انتخاب واحد، امتحانات پايان ترم و نيز اخذ مدرك علمى را از طريق اينترنت انجام دهد؛ پژوهشگاه مجازى هم با اين انديشه شكل گرفته است كه تمامى مراحل و فرآيند پژوهش در محيط مجازى اينترنت تحقق پذيرد و پژوهشگر بدون آنكه نياز به مراجعه به يك مركز پژوهشى و مسئولان آن را داشته باشد، كليه فعاليت‏هاى پژوهشى همچون: انتخاب عنوان، تهيه طرح تحقيق، مراجعه به منابع، فيش‏بردارى، نگارش اثر پژوهشى، مشاوره با اساتيد راهنما، دفاع از متن پژوهشى و حتى انعقاد قرارداد را از طريق رايانه شخصى خود و با اتصال به پايگاه اينترنتى پژوهشگاه مجازى انجام دهد.

از سوى ديگر، مسئولان پژوهشگاه نيز بتوانند بدون نياز به حضور پژوهشگران و صاحب‏نظران رشته‏هاى مختلف از طرح‏ها و نظرات آنها سود جسته و در فرآيند ارزيابى، نظارت و مشاوره در طرح‏هاى پژوهشى آنان را دخالت دهند و در صورت لزوم جلسات علمى را بين اعضاى هيئت علمى پژوهشگاه كه هر يك در گوشه‏اى از جهان سكونت دارند، برگزار كنند و حتى حق الزحمه اساتيد و پژوهشگران را از اين طريق پرداخت نمايند.

تصور اين رؤياى دست‏يافتنى و آثار و فوايدى كه بر آن مترتب است، چندان دشوار نيست؛ اما همانند هر طرح جديدى با ابهام‏ها و موانع بسيارى روبروست.