كودتا (Coup d'Etat). واژه فرانسوي كه منظور از آن، ساقط كردن غيرقانوني حكومت بازور و قدرت نظامي به وسيله افرادي است كه قسمتي از حكومت را در اختيار دارند. به بيان ديگر، كودتا شورش گروههايي از طبقه حاكم است بر ضد گروههاي ديگر طبقه حاكم و يا كسب قدرت به صورت سريع و با اعمال قدرت توسط يك فرقه سياسي. فرق كودتا با انقلاب اين است كه كودتا از بالا صورت ميگيرد ولي انقلاب مستلزم شركت تودههاي مردم براي تغيير دولت است. هدف انقلاب، دگرگونيهاي اقتصادي و اجتماعي است، در حالي كه هدف بلاواسطه كودتا، گرفتن قدرت حاكميت ميباشد. كودتاي سفيد نيز به كودتاي بدون خونريزي اطلاق ميشود.
معمولاً كودتاگران ميكوشند رهبران سياسي و نظامي رده بالا را دستگير و يا به قتل برسانند ، كنترل ساختمانهاي مهم دولتي و تأسيسات عمومي را به دست گيرند و دستگاههاي ارتباطي را براي از بين بردن ترس مردم و جلب آنها براي پشتيباني از رژيم جديد به خدمت خويش درآورند. رقابتهاي قومي، ديني و نيز نارضايتيهاي سياسي و اجتماعي و اقتصادي از حكومت از جمله عوامل بروز كودتايند. امكان كودتا در كشورهاي جهان سوم به دليل تمركز قدرت در يك گروه نخبه، فقدان سنن دموكراتيك، بياعتنايي عموم مردم و نبودن امكانات نهادي براي جانشيني زياد است.
در جهان سوم گاهي نوعي خاص از كودتا توسط افسران انقلابي صورت ميگيرد كه هدف آن ايجاد دگرگوني در كشور است و معمولاً نام انقلاب به آن داده ميشود. در مقابل اين نوع كودتاي انقلابي و دست چپي، كودتاي دست راستي قرار دارد كه توسط نظاميان براي براندازي حكومت ملي، قانوني و غيرنظامي و به منظور بازگردانيدن قدرت از دست رفته طبقه حاكم و يا قدرت مسلط خارجي صورت ميگيرد، مثل كودتاي ژنرال پينوشه عليه حكومت آلنده در كشور شيلي.
منابع:
1. فرهنگ علوم سياسی، نوشته علی آقا بخشی با همکاری مينو افشاری راد، انتشارات مرکز اطلاعات و مدارک علمی ايران، 1376