پاترنالیسم Paternalism را می توان در سه نگرش کاملا متفاوت بررسی و تعریف کرد.
1- پاترنالیسم در لغت به معنای اولیای امور، فرمانروا و یا پدر است.
2-این واژه در رشته ی علوم سیاسی به مجموعه ی از قانون ها و نیز مقدار کرسی که در حمایت از یک رابطه ی بین بالا دستی (از قبیل حاکم، فرمانروا یا رئیس) و زیردستی اعمال می شود گفته می شود؛ این قوانین و مقررات حمایت کننده معمولا بر این اصل استوارند که بالادستی ها در ازای کار مازاد . خارق العاده ای که زیردستان انجام می دهند امتیازات اقتصادی و معیشتی فراتر از معمولی را در اختیار آنان می گذارند. برای مثال در دوران فئودالیسم یا زمین داری، زمین داران، فرمانروایان و مالکان باغ ها و ملک ها به جزء حقوق نسبتا پایینی که به زیردستان خود می پرداختند، در قبال فرمانبرداری، اطاعت و کار صادقانه و پرتلاش، آن ها را از خدمات و امکانات چشمگیری از قبیل پیشنهاد خانه های مسکونی و استفاده از ابزار و ماشین آلات و چهارپایان و همچنین امکانات ایاب و ذهاب برخوردار می کردند.
3- در علوم سیاسی همچنین این واژه تعریف دیگری دارد و به قانون و سیاست مشخصی که از سوی حاکمان برای محدود کردن آزادی شهروندان اعمال می گردد، گفته می شود. انگیزه ی اصلی حاکمان و اولیای امور در اعمال این نوع قوانین و سیاست ها، معمولا حمایت از شهروندان خودشان است. برای مثال قوانین و مقرراتی که دولت مردان در محدود کردن خرید و فروش و استعمال مواد مخدر، تنباکو، سیگار و مشروبات الکلی اعمال می کنند، یا زمانی که یک دستگاه دولتی برای نگهداری و پرورش کودکانی که در خانواده ی بی صلاحیتی زندگی می کنند قوانین و ضوابطی وضع می کنند، نوعی پاترنالیسم است. امروزه به این نوع قوانین و مقررات که بیشتر در میان کشورهای آمریکای لاتین رواج دارد پاترنالیسم اقتصادی (Economic Paternalism) می گویند.
منابع:
1- کتاب دانش نامه در علم سیاست، نوشته علی رحیق اعضان، با همکاری مارک گلی، انتشارات فرهنگی صبا، 1384.